Anlamı
değersiz kimseler başa geçip değerli kimseler ise en geride bırakılmak.
Detaylı Açıklama
Ayaklar baş, başlar ayak olmak, değersiz kimselerin başa geçip değerli kimselerin en geride bırakılmasıdır. Kalıp bedenin düzenini tersine çevirir: baş yönetir, ayak taşır; bu sıra bozulunca bedenin de düzeni bozulur. Söz bir kurumda, bir toplulukta ya da bütün bir düzende liyakatin gözetilmediğini bildirir. İçinde açık bir yakınma vardır ve çoğu kez bir çöküşün işareti olarak anılır. Öznesi belli bir kişi değil, ortaya çıkan durumun kendisidir. Kimin değerli kimin değersiz sayıldığı söyleyenin ölçüsüne göre değişir; kalıp bu ölçüyü kendisi koymaz, yalnız sıranın tersine döndüğünü bildirir. Durumun ne zaman düzeleceği, düzelip düzelmeyeceği de söylenmez. Söz çoğu kez geçmiş zamanla, olup bitmiş bir bozulmayı anlatmak için kurulur.
Örnek Cümleler
- Kurumda ayaklar baş, başlar ayak oldu; işi bilenler kenara çekildi.
- Ayaklar baş, başlar ayak olunca kimse doğru dürüst iş yapamaz oldu.
- Liyakat gözetilmeyince ayaklar baş, başlar ayak olur, sonunda düzen bozulur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bedenin düzenine dayanır. Yöneten baş, taşıyan ayaktır; sıra tersine dönünce beden işlemez olur. Kalıp aynı tersliği topluluğa, kuruma ve yönetime uygulamış, bozukluğu böyle adlandırmıştır; resim herkesin bildiği bir bedenden alındığı için kolay anlaşılır.
Liyakatin gözetilmemesini eleştirir. İşi bilenin geride, bilmeyenin önde olduğu bir düzen anlatılır; söz bunu küçük bir aksaklık değil, düzenin bozulması sayar ve açık bir yakınma taşır; arkasından çoğu kez bir çöküş anlatılır.
Çoğul biçim tek bir kişiyi değil, bütün bir sırayı anar: ayaklar, başlar. İki yarı da çapraz yerleşir; birinci yarının öznesi ikinci yarıda yüklem olur. Bu çapraz diziliş tersine dönüşü gözle görülür kılar.