Anlamı
ata bindiğin zaman hayvanı hırpalama, attan indiğin zaman da onun yemini, suyunu, tımarını unutma.
Detaylı Açıklama
Ata binersen Allah'ı, attan inersen atı unutma atasözü, ata binildiği zaman hayvanın hırpalanmamasını, attan inildiği zaman da onun yemini, suyunu ve tımarını unutmamayı öğütler. Söz iki durumu karşı karşıya koyar: binme anı ve indikten sonrası. Binerken hatırlanacak olan Allah'tır; bu, hayvana kıyılmaması, ölçünün kaçırılmaması demektir. İndikten sonra hatırlanacak olan ise atın kendisidir: yemi, suyu, bakımı. Yem, su ve tımar sözün lafzında geçmez, ama atı unutmamak bunları kapsar. Atasözü böylece sorumluluğun iş bitince sona ermediğini bildirir. Yorulan hayvanı ahıra çekip unutmak, sözün yerdiği davranıştır. Söz yalnız at için de okunmaz; emeğinden yararlanılan her canlı ve her araç için kurulabilir. Söz koşul kipiyle kurulmuştur: binersen ve inersen. Öğüt iki durum için ayrı ayrı verilir.
Örnek Cümleler
- Hayvanı akşama kadar yordun, hiç olmazsa suyunu ver; ata binersen Allah'ı, attan inersen atı unutma.
- Makineyi hoyratça kullanma, bakımını da aksatma; ata binersen Allah'ı, attan inersen atı unutma.
- Ata binersen Allah'ı, attan inersen atı unutma; iş bitti diye emek vereni bir kenara atma.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Bir tanedir: unutma. İki koşul da bu tek buyruğa bağlanır; her biri için ayrı bir fiil söylenmez. Olumsuz buyruk kipi öğüdü doğrudan verir. Yüklemin sona bırakılması iki koşulu birden kapsamasını sağlar.
Atasözü bunu tek bir buyrukla söyler: atı unutma. Kapsadığı iş ise hayvanın bakımıdır; yem karnını doyurur, su susuzluğunu keser, tımar da tüyünü ve derisini korur. Söz bunları tek tek saymaz, hepsini bu buyruğa bırakır.
Aynı yere konur. Allah'ı ve atı, ikisi de belirtme eki alıp aynı fiilin nesnesi olur. Yapı bu yüzden ikisini eşit uzaklıkta tutar; biri önce anılsa da dilce ayrı bir yere konmaz. Unutmamak her ikisi için de istenmiş olur.