Anlamı
babadan kalan mal kalıcı değildir, çabuk biter; kişinin gerçek malı, kendi çalışmasıyla elde ettiği maldır.
Detaylı Açıklama
Ata malı mal olmaz, kendin kazanmak gerek atasözü, babadan kalan malın kalıcı olmadığını, çabuk bittiğini; kişinin gerçek malının ise kendi çalışmasıyla elde ettiği mal olduğunu anlatır. Söz iki yargıyı yan yana koyar. Birincisi ata malının mal sayılmadığını söyler; anlamda bu, mirasın kalıcı olmayıp çabuk bitmesidir. İkinci yargı ölçüyü koyar: gerçek mal, kazanılan maldır. Hazır bulunan mal çabuk tükenir; emekle kazanılan ise kişinin kendi malı sayılır. Atasözü mirası yermez, ona güvenmeyi yerer. İki yarı birlikte söylenir; ikincisi gerek sözüyle biterek öğüdü doğrudan verir. Baba dükkânını devralıp çalışmayan da, mirası bölüşüp tüketen de bu sözün muhatabıdır. Söz mirası olan kimseye yöneliktir. Kendin sözcüğü öğüdü ikinci kişiye çevirir; dinleyen, sözü doğrudan kendine alır.
Örnek Cümleler
- Babası dükkân bıraktı ama çalışmazsa tükenir; ata malı mal olmaz, kendin kazanmak gerek.
- Miras var diye gevşeyip oturma; ata malı mal olmaz, kendin kazanmak gerek.
- Ata malı mal olmaz, kendin kazanmak gerek; asıl güven insanın kendi emeğindedir.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Bir yanda babadan kalanın mal sayılmaması, öbür yanda kişinin asıl malının kendi kazandığı mal olması durur. İlk yargı olumsuz kurulur, ikincisi gerekliliği bildirir: olmaz ile gerek karşı karşıya gelir. İki yargı aynı cümlede, virgülle ayrılarak birleşir.
Mirası değil, ona güvenmeyi yerer. Atasözü babadan kalan malı kötülemez; onun tükenebileceğini hatırlatır. Mirası olmayan kimse için ayrı bir şey bildirilmez. Malın niçin çabuk bittiği de açıklanmaz.
Önce tamlamanın içinde, sonra yüklemin yanında geçer: ata malı mal olmaz. Aynı sözcüğün yinelenmesi karşıtlığı tek kalıpta toplar; bir şey kendi adını taşıdığı hâlde o sayılmaz. Yineleme olmasaydı hüküm bu kadar keskin duyulmazdı.