Anlamı
babaya itaat etmeyen kimse, ana ve babaya itaat etmeyi buyuran Tanrıyı da tanımıyor demektir.
Detaylı Açıklama
Atasını tanımayan Allah'ını tanımaz atasözü, babaya itaat etmeyen kimsenin, ana ve babaya itaat etmeyi buyuran Tanrı'yı da tanımadığı anlamına geldiğini anlatır. Söz iki tanımayı birbirine bağlar: babayı tanımak ve Tanrı'yı tanımak. Bağı kuran şey, itaatin dinî bir buyruk sayılmasıdır. Buyruğun kapsamı da geniştir; ana ve baba birlikte anılır. Atasözü bu yüzden aile içindeki saygıyı inançla ilişkilendirir ve sert bir yargı taşır. Tanımak fiili burada bilmek değil, saymak ve boyun eğmek anlamındadır; kişi babasını elbette bilir ama sözünü dinlemez. Söz bir uyarı olarak, büyüğüne karşı gelen kimse için kurulur. Söz bu bağı kurarken itaatsizliği yalnız aile içinde değil, inanç alanında da tartar. Yaşlı ana babasını bakımsız bırakan bir evlat için de bu hüküm verilir.
Örnek Cümleler
- Yaşlı babasını kapıda bırakıp yüzüne bakmadı; atasını tanımayan Allah'ını tanımaz.
- Babasının sözünü hiçe sayıp evi terk etti; atasını tanımayan Allah'ını tanımaz.
- Anasını babasını hiçe sayıp kapıdan kovdu, mahalleden selam alamaz oldu; atasını tanımayan Allah’ını tanımaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Söz tanımak fiilini önce sıfat-fiil olarak kullanır: tanımayan. Sonra aynı fiili yüklem yapar: tanımaz. Özne adla değil bu sıfat-fiille belirlenir; kim olduğu davranışıyla gösterilir. Yineleme iki tanımayı tek bir zincire bağlar.
Kapsamaz. Buyruk verirken ana ve babayı birlikte anar. Söz baba üzerinden kurulmuş olsa da buyruk ikisini birden içine alır. İtaatin sınırı ise belirtilmez; ne kadarının beklendiği anlatılmaz.
Verilmez. Yüklem olumsuz geniş zamandadır: tanımaz denir, tanımayabilir değil. Kip yargıyı tartışmaya açmaz, kesin bir sonuç gibi bildirir. Hangi davranışların bu sayılacağı ise sözde sıralanmaz; ölçüyü söyleyen kimse kendisi koyar.