Anlamı
bunamak:
'Sen sahiden budalaymışsın dostum hem adamakıllı ateh getirmişsin.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Ateh getirmek, bunamaktır. Ateh, yaşlılıktan gelen zihin zayıflığını karşılayan eski bir sözcüktür; kalıp bu sözcükle kurulur. Getirmek fiili burada bir duruma girmeyi bildirir. Öznesi bunayan kimsedir. Kalıp bir yaşlılık hâlini adlandırır; kişinin unutkanlaşması, aynı şeyi yinelemesi, çevresini tanıyamaz duruma gelmesi bu sözle anlatılır. Bunlar tek bir olayla değil, süregelen bir gidişle görülür. Bir tanı değildir, hekim sözü olarak değil gündelik konuşmada geçer. Söz kişiyi küçültmek için de söylenebilir; bu, cümlenin tonuna bağlıdır. Kalıp geçmiş zaman çekimleriyle de kullanılır: ateh getirdi, ateh getirmiş. Olumsuzu da kurulur: ateh getirmemiş denir. Yaşlı bir akrabanın aynı öyküyü her ziyarette baştan anlatması, çevresinde bu sözü akla getirir.
Örnek Cümleler
- Dedem son yıllarda ateh getirdi, torunlarının adlarını sık sık birbirine karıştırıyordu.
- Aylardır kimseyi tanıyamıyor, aynı soruyu durmadan soruyor; ateh getirdi diyorlar.
- Ateh getirmiş desek haksızlık olur, adam yalnızca çok yorgun ve dalgın.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kullanılır; tek başına da bunama, bunaklık demektir. Ama eskimiş, seyrek bir sözcüktür ve bugün kalıbın dışında pek duyulmaz. Kalıpta ad ile fiil birlikte çekimlenir: ateh getirdi, ateh getirmiş.
Almaz. Birini ateh getirmek denmez, kişi kendi ateh getirir. Yapı bu yüzden dışarıdan gelen bir etkiyi değil, kişinin kendi hâlini adlandırır. Bu hâle yol açan sebep de cümleye girmez.
Bunamak fiili aynı durumu tek sözcükle karşılar; kalıp ise ad ile fiilden kurulur ve eskimiş bir sözcük taşır. Aralarında anlam farkı yoktur. Kalıbın daha nazik olduğu da söylenemez; sert bir çıkışta, küçümseyerek de kullanılabilir.