Anlamı
1) çok kızgın davranışlarda bulunmak, ateş püskürmek; 2) sonradan çok çalışkan, hareketli ve becerikli olmak.
Detaylı Açıklama
Ateş kesilmek iki anlamda kullanılır. Birincisi öfkeyle ilgilidir: çok kızgın davranışlarda bulunmak, ateş püskürmek. İkincisi çalışmayla ilgilidir: sonradan çok çalışkan, hareketli ve becerikli olmak. İki anlam da bir değişimi bildirir; kişi önceki hâlinden çıkıp başka bir duruma geçer. Birinci anlamda geçilen durum öfkedir, ikincisinde verimliliktir. İkinci anlamda sonradan sözcüğü önemlidir; değişim önceden yoktur, sonradan belirir. Üç nitelik birlikte sayılır: çalışkanlık, hareketlilik ve beceri. İki anlamı birbirinden ayıran şey cümledeki durumdur: kızgınlık varsa birinci, çalışma varsa ikinci karşılık geçerlidir. Kalıp geçişsiz kullanılır; kişi ateş kesilir ve bu kullanımda fiil nesne almaz. İki anlam da ateşin iki yüzünden gelir: biri yakan öfkeyi, öteki tutuşan çalışma hevesini karşılar. Birinci anlamda ateş püskürmek kalıbıyla aynı yere düşer.
Örnek Cümleler
- Yapılan saygısızlığı duyunca ateş kesildi, o gün kimse yanına yaklaşamadı.
- Askerden döndükten sonra ateş kesildi, dükkânı tek başına ayakta tutuyor.
- Önce ağırdan alıyordu, sınav yaklaşınca ateş kesilip gece gündüz çalıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki anlamı vardır. Birincisi çok kızgın davranışlarda bulunmak, ateş püskürmek; ikincisi sonradan çok çalışkan, hareketli ve becerikli olmaktır. İkisi de bir değişimi bildirir. Söz ikisini ayrı ayrı sıralar.
Karıştırılabilir; ikisinde de aynı fiil bulunur. Aradaki fark gibi edatıdır: edat varsa öfkeyle kızaran yüz anlatılır, yoksa bu söz geçerlidir. İki kalıp bir tutulmaz, anlamları da ayrıdır. Fiilin ortak olması ikisini birleştirmez.
Üç nitelik anılır: çalışkanlık, hareketlilik ve beceri. Söz bunları birlikte sayar. Değişimin sonradan olduğu ayrıca belirtilir; kişinin önceden böyle olmadığı anlaşılır. Bu durumun ne kadar süreceği ise söylenmez.