Anlamı
1) az ısıtmak; 2) üzerine ateşli silahla mermi atmak.
Detaylı Açıklama
Ateşe tutmak iki işi adlandırır. Birincisi, bir şeyi ateşin yakınında bekleterek az ısıtmaktır: ıslak çorap, üşüyen eller, bayatlamış ekmek ateşe tutulur. Burada tutmak fiili gerçek anlamıyla çalışır; nesne ateşin karşısında bir süre bekletilir, çoğu kez elde ya da maşada durur. Ölçü küçüktür, amaç pişirmek ya da yakmak değil, biraz ısıtmaktır. İkincisi silah dilidir, bir kişinin veya bir yerin üzerine ateşli silahla mermi atmak anlamına gelir; nesne bu kez elde değil, nişan altındadır. İki kullanımda da ortak olan, nesnenin ateşin karşısında bırakılmasıdır: biri ısınsın diye, öteki vurulsun diye. Hangi anlamın kurulduğu cümledeki nesneden ve sahneden anlaşılır. Fiil ikisinde de süre çağrıştırır, iş bir anda bitmez.
Örnek Cümleler
- Dereden ıslanarak dönünce çoraplarını çıkardı, sobanın önünde uzun uzun ateşe tuttu.
- Bayatlamış ekmeği birkaç saniye ateşe tutunca kabuğu yeniden çıtır çıtır oldu.
- Devriye aracını ateşe tutan saldırganlar dar sokaklardan kaçarak gözden kayboldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İçine girmeyi değil, ona doğru tutmayı gösterir. Nesne alevin içinde durmaz; ek yön verir ama aradaki uzaklık korunur. Ateşe atmak denseydi sonuç da başka olurdu. Kalıp bu yüzden yakmayı değil, yaklaştırmayı adlandırır.
Silahı kullanan taraf, bir kişiyi ya da bir yeri hedef alır ve üzerine mermi atar. Nesne genellikle atış yapılan taraftır: araç, bina, mevzi. Kalıp atışın başladığını değil, hedefin ateş altında tutulduğunu bildirir.
Ateş açmak, mermi atmaya başlamayı anlatır ve başlangıç anını gösterir. Ateşe tutmak ise nesnenin üzerine mermi atılmasını, hedefin ateşin karşısında tutulmasını bildirir. Biri işin açılışını, öteki sürdürülmesini adlandırır.