Anlamı
soylu kişiden korkulmaz, soysuz kişiden korkulur.
Detaylı Açıklama
Atı atasıyla, katırı anasıyla atasözü, bir canlının ya da kişinin değerinin, tabiatının veya huyunun soyu ve kökeni üzerinden değerlendirildiği geleneksel bakışı anlatır. Atın soylu bir atadan gelmesi olumlu, katırın işe anası tarafından anılması daha karmaşık ve guvensiz bir soy çağrışımı yapar. Atasözünün sözlük anlamı, soylu kişiden cekinilmeyeceği ama soysuz kişinin davranışının daha kestirilemez olabileceği düşüncesine dayanır. Bu bakış bugün bireysel değerlendirme anlayışıyla her zaman ortusmeyebilir; ancak halk kültürunun soy, nesep ve köken üzerinden yorum yapma alışkanlığını göstermesi bakımından önemlidir. Atasözü, insanı yetiştiği yer ve geldiği soyla birlikte düşünen eski toplumsal zihniyeti yansıtır. Günlük kullanımı daha sınırlı olsa da anlamı kültür tarihi açısından canlıdır. Söylendiği yerde kişi hakkında doğrudan değil, kökeni üzerinden yargıya varma eğilimi hissedilir. Bu nedenle hem dilsel hem zihinsel bir dönemin izini taşıyan atasözlerinden biri olarak okunmalıdır.
Örnek Cümleler
- Eskiler, kişiyi soyuyla tartmak için atı atasıyla, katırı anasıyla derdi.
- Atı atasıyla katırı anasıyla derler; soylu bir aileden gelen kimseye güven duyulur.
- Atı atasıyla katırı anasıyla, kim olduğu bilinmeyene itibar etmek zor olur.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kişinin ya da canlının tabiatini değerlendirirken soyunu, kökenini ve geldiği yeri merkeze alan geleneksel düşünceyi merkeze alır.
Çünkü modern bakış, bireyi soyu yerine kendi davranışlarıyla değerlendirmeyi önceler; atasözü işe köken üzerinden yargı kurar.
Çünkü halkın nesep, soy ve karakter ilişkisini nasıl kurduğunu gösteren canlı bir dil belgesi niteliğindedir.