Anlamı
size çok bağlı olan kimseler bile zaman gelir sizi incitebilirler.
Detaylı Açıklama
Atasözü doğrudan bir yasaklama ile kurulur: deme. Muhatap, kendi atına ve itine güvenip onlardan hiç zarar gelmeyeceğini söyleyen kişidir. Halk bu güvenin tam olamayacağını bildirir; çünkü en bağlı bilinen kimse bile bir gün insanı incitebilir. At ile it, insana bağlılığıyla bilinen iki hayvandır ve sözün gücü buradan gelir: bağ ne kadar eskiyse güven de o kadar tam sanılır. Söz bu tamlığı kabul etmez. İncinme kötü niyetten değil, koşulların değişmesinden doğar; ürken at teper, korkan it kapar. Bu yüzden atasözü kimseyi suçlamaz, yalnız kesin konuşmamayı öğütler. İstenen şey güveni bırakmak değil, tedbiri elde tutmaktır. Evin yıllanmış bekçi köpeğinin bir gün tanıdık bir çocuğu ısırması, sözün somut karşılığıdır.
Örnek Cümleler
- En yakınına bile sorgusuz güvenme; atım tepmez, itim kapmaz deme.
- Atım tepmez itim kapmaz deme; en sadık arkadaşın bile zor günde geri çekilebilir.
- Yıllarca birlikte çalıştığı ortağı onu mahkemeye verdi; atım tepmez itim kapmaz deme.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Vardır. Atım tepmez, itim kapmaz bölümü muhatabın kendi cümlesidir; atasözü onu olduğu gibi alıp sonuna deme buyruğunu ekler. Yasaklanan şey davranış değil, bu cümlenin kurulmasıdır. Aktarma da sözü doğrudan bir karşılık hâline getirir.
İkisi de insana bağlılığıyla bilinen hayvanlardır; yıllarca beslenen at ve evin iti için zarar vermez demek kolaydır. Atasözü en güvenilen iki örneği seçerek, bağlılığın zarar ihtimalini ortadan kaldırmadığını gösterir.
Öğütlemez; istenen şey ölçüyü kaçırmamaktır. Güven sürebilir, ama kesin bir hüküm hâline getirilmemelidir. Sıkışan, korkan, zorda kalan bir yakının nasıl davranacağı önceden bilinemez; söz bu payı açık bırakmayı ister.