Anlamı
iyi koşan atın karnı, yiğit erkeğin burnu büyük olur.
Detaylı Açıklama
Atasözü iki ölçüyü yan yana koyar: iyi koşan atın karnı, yiğit erkeğin burnu büyük olur. Halk gözleminde geniş karınlı at uzun yol koşar, soluğu yetişir; burnu büyük erkek ise yiğit sayılır. Söz bu iki işareti aynı cümlede birleştirerek dış görünüşten çıkarım yapma alışkanlığını kaydeder. Bir atı ya da bir kişiyi överken, yapılan seçimi gerekçelendirmek için kurulabilir. İki yarıda da büyüklük aranır ve bu büyüklük kusur değil, üstünlük işareti sayılır. İki yarı aynı kuruluşu taşır: önce hayvan, sonra insan anılır ve ikisinde de tek bir organ ölçü olarak seçilir. Sözün kısalığı, bir bakışta verilen hükmü andırır. Atın dorusunu, yiğidin delisini öven atasözü de aynı biçimde hayvandan insana geçen bir beğeni sırası kurar.
Örnek Cümleler
- Şu tayın karnına bak, yol atı olur bu; atta karın, yiğitte burun.
- Atta karın yiğitte burun; o iri burunlu delikanlı hepsinden önde gitti.
- At alırken karnına, damat seçerken yüzüne bakarlardı; atta karın, yiğitte burun.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Halk, hayvanı da kişiyi de tek bir işaretten tanımaya çalışmıştır. Atta bakılan yer gövdenin genişliğidir, çünkü soluğun uzunluğuna bağlanır; kişide ise yüzün ortasındaki çıkıntı yiğitliğin belirtisi sayılmıştır.
Sunmaz. Atasözü ölçüyü bildirir, dayanağını göstermez; eski beğeninin neye baktığını kaydeder. Bugünün bilgisiyle sınanmış bir ölçü olarak değil, halkın kendi gözlem dili olarak okunması gerekir; doğruluğu değil, neye bakıldığı önemlidir.
Beğenisini anlatan kişi bu sözle seçimini savunur. At alınırken, damat bakılırken ya da bir delikanlı övülürken söylenir; aranan şeyin ne olduğu, neye bakıldığı tek bir cümleyle bildirilmiş olur.