Anlamı
bir erkek, karısının malından yararlanmayı düşünmemelidir.
Detaylı Açıklama
Avrat malı, kapı mandalı evlilikte mülkün kime ait olduğuna dair bir öğüt verir: bir erkek, karısının malından yararlanmayı düşünmemelidir. Öğüt yalnız malı almamayı değil, ondan yararlanmayı aklından geçirmemeyi de kapsar. Söz kadının varlığını evin ortak kesesine katmaz, ayrı tutar; erkekten beklenen, geçimini kendi emeğiyle sağlamasıdır. Mal burada toprak, altın, para ya da ev olabilir; atasözü hangisi olduğunu ayırmaz. Geçim yükünü yalnız erkeğe veren bu anlayış bugün herkesçe benimsenmez. Kapı mandalı benzetmesinin hangi özelliğe dayandığı atasözünde açıklanmaz, öğüdün kendisi ise açıktır. Eşinin adına kayıtlı arabayı kendi işinde kullanmaktan kaçınan, kendi aracını alana kadar otobüsle giden biri için de bu söz kurulabilir. Öğüt doğrudan kocaya yöneliktir.
Örnek Cümleler
- Dükkân batınca karısının altınlarını bozdurmayı düşünmedi bile, gidip kamyon şoförlüğü yaptı; avrat malı, kapı mandalı.
- Hanımının maaşı kendisininkinden yüksek olsa da ev kirasını hep kendisi ödüyor; avrat malı, kapı mandalı.
- Karısına annesinden kalan evde oturmak yerine kira ödemeyi seçti; avrat malı, kapı mandalı.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Ek-fiil düşürülerek bitirilmiştir: avrat malı kapı mandalıdır demek yerine iki tamlama yan yana bırakılır. Yüklem ikinci tamlamadır, ek almadığı için söz kısa ve kesik duyulur. Malı ile mandalı sesçe birbirine yakın düşer; bu yakınlık sözün kolay hatırlanmasını sağlar.
İkisi de belirtisiz ad tamlamasıdır: avrat malı, kapı mandalı. Tamlayanlar ek almaz, bu yüzden belli bir kadından ya da belli bir kapıdan söz edilmez. Yapı böylece her eve uyar; söz tek bir aileyi değil, genel bir durumu anar.
Öğüt aynıdır: erkek, karısının malından yararlanmayı düşünmemelidir. Ayrılan benzetmedir; biri kapı mandalını, öteki hamam tokmağını anar. Birinde avrat, ötekinde karı sözcüğü geçer; ikisi de burada evli kadını, eşi karşılar.