Anlamı
1) çobanların akşam erken yatması, sabahleyin erken kalkması gerekir; 2) genel düzene yardımcı olan araçlar varsa yönetici rahat eder yoksa çok uyanık olması gerekir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü iki katmanlı bir gözlem taşır. İlk anlamında çobanlık işinin düzenini anlatır: Ay gökteyken, yanı geçenin uygun vaktinde çoban dinlenebilir; ay battığında ya da sabah yaklaştığında işe uyanık olması gerekir. İkinci ve daha genel anlamında işe işleri kolaylaştıran araçlar ve şartlar yerindeyse yöneticinin ya da sorumlunun rahat edebileceği, fakat bu destekler yoksa çok daha dikkatli ve uyanık davranması gerektiği anlatılır. Halk bilgeliği burada doğa düzeni ile yönetim düzeni arasında bağ kurar. İnsan her işi sürekli aynı eforla yürütemez; şartların desteği varsa dinlenir, şartlar zorlaşırsa ayakta kalır. Atasözü, zamanlama ve düzen bilgisini öne çıkarır. Doğru araç ve doğru koşul bulunduğunda yük hafifler. Aksi halde sorumluluk taşıyan kişi daha çok çaba harcamak zorunda kalır. Söz bu nedenle hem emek düzeni hem yönetim bilinci için kullanılabilir. Rahatlık rastgele değil, iyi kurulmuş bir düzenin sonucudur. Düzen bozulduğunda işe sorumlu kişinin gözünü dört açması gerekir.
Örnek Cümleler
- İşler sistemli gidince müdür rahatladı; ay ayakta çoban yatakta, ay yatakta çoban ayakta sözü tam buna uydu.
- Destek ekibi olmayınca gece gündüz çalıştı, ay ayakta çoban yatakta, ay yatakta çoban ayakta dedi.
- Düzen varsa yönetici nefes alır; ay ayakta çoban yatakta, ay yatakta çoban ayakta.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Şartlar ve yardımcı düzen yerindeyse sorumlunun işi kolaylaşır; destek ortadan kalkarsa daha uyanık ve yoğun çaba gerekir ilkesini anlatır.
Çobanlık, doğa şartlarına bağlı bir iş olduğu için düzen ve zamanlama bilgisini halkın kolayca anlayacağı şekilde örnekler.
İyi kurulmuş sistemlerin yöneticiyi rahatlattığı, zayıf sistemlerde işe sorumlunun daha çok efor harcamak zorunda kaldığı her alana uyarlanabilir.