Anlamı
ayın çevresinde ayla oluşmak.
Detaylı Açıklama
Ay harmanlanmak, ayın çevresinde ayla oluşmasıdır. Ayla, ayın etrafında görülen soluk ışık halkasıdır; yükseklerdeki ince bulutlarda bulunan buz kristalleri ay ışığını kırdığında ortaya çıkar. Deyim bir gök olayını adlandırır; bir insan davranışını ya da bir durumu anlatmak için kullanılmaz, mecaz bir anlamı yoktur. Halka ayı çepeçevre sarar; ayın çevresine bir çember çizilmiş gibi durur. Harmanlamak fiili başka bağlamda çeşitli şeyleri birbirine karıştırmak demektir: tütün, çay harmanlanır. Ay için kullanılan harmanlanmak ise yalnız ayın çevresinde ayla oluşmasını anlatır. Gece yolculuğunda, bir dağ evinde ya da deniz kıyısında gökyüzüne bakan biri bu görüntüyü bu sözle adlandırabilir. Görüntü bir süre sonra bulutlar dağılınca kaybolabilir.
Örnek Cümleler
- Gece nöbetindeki gemici ay harmanlanınca kaptanı güverteye çağırıp halkayı gösterdi.
- Balkonda çay içerken kızım ayın etrafındaki soluk halkayı gösterdi; ay harmanlanmıştı.
- Kamp ateşinin başında oturanlar ay harmanlanınca fotoğraf makinelerini gökyüzüne çevirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yalnız üçüncü tekil kişiyle: ay harmanlandı, ay harmanlanmış denir. Öznesi gökyüzündeki ay olduğu için birinci ya da ikinci kişiyle kurulmaz; kişi bu olayı yalnız görür ve anlatır.
Evet, ikisi aynı gök olayının adıdır: ayın ya da güneşin çevresinde görülen ışık halkası. Hale sözcüğü günlük dilde daha tanıdık gelebilir; kalıp ise ayı özne alır ve yalnız ayın çevresindeki halkayı anlatır.
Harman adından türetilmiştir: ada -la- eki gelir ve harmanlamak fiili doğar, ardından -n- eki eklenerek harmanlanmak biçimi kurulur. Çatı eki burada bir faili değil, kendiliğinden oluşan bir durumu bildirir.