Anlamı
öyle zaman olur ki bir aylık kazanç insanı bir yıl geçindirir, öyle zaman da olur ki bir yıllık kazanç bir ay geçindirmeye yetmez.
Detaylı Açıklama
Atasözü iki zamanı karşı karşıya koyar. Öyle zaman olur ki bir aylık kazanç insanı bir yıl geçindirir; öyle zaman da olur ki bir yıllık kazanç bir ay geçindirmeye yetmez. Ölçü takvimde değil, kazancın bereketindedir; aynı süre bir yerde bolluk, başka yerde darlık getirir. Söz hem iyi giden zamanın uzun süre yettiğini hem de kötü giden zamanın emeği eritişini bildirir. Bu yüzden kazancı yalnız takvimle ölçmenin yanıltıcı olduğunu anlatır. Geçim konuşulurken, bir yılın niçin tutmadığı ya da kısa bir bereketin niçin yettiği anlatılırken kurulabilir. Aynı söz ay yerine gün sözcüğüyle de kurulur; gün var yılı besler, yıl var günü beslemez biçimi de aynı düşünceyi taşır.
Örnek Cümleler
- Yazlık dükkân sezonun en yoğun ayında bütün yılın geçimini çıkardı; ay var yılı besler, yıl var ayı beslemez.
- Geçen yıl bir ayda kazandığıyla bütün yıl evi döndürdü, bu yıl on iki ay çalıştı da bir aylık masrafı zor çıkardı; ay var yılı besler, yıl var ayı beslemez.
- Kuraklık yılında çiftçi bütün yıl emek verdi, hasat bir aylık ekmek parası etmedi; ay var yılı besler, yıl var ayı beslemez.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kazancın bereketini ölçer, geçen süreyi değil. Bir ay bazen bir yıla yeter, bir yıl bazen bir aya yetmez; söz aynı sürenin her zaman aynı karşılığı vermediğini bildirir.
İkisi de herkesin bildiği zaman ölçüleridir ve aralarındaki fark büyüktür. Atasözü bu farkı tersine çevirerek kısa sürenin uzun süreyi geçebileceğini gösterir; karşıtlık bu yüzden kulakta çarpıcı durur.
Birbirini besleyen canlılar gibi anılır; söz onları kişileştirir. Besleyen taraf özne, beslenen taraf nesne olur. İkinci yarıda roller ters çevrilir ve yüklem olumsuza döner. Böylece aynı iki sözcük iki ayrı yargı kurar.