Anlamı
yürürken telaştan ayakları birbirine takılmak.
Detaylı Açıklama
Ayağı dolaşmak, yürürken telaştan ayakların birbirine takılmasıdır. Acele eden kişi adımını hesaplayamaz, bir ayak ötekinin önüne girer ve yürüyüş bozulur. Kalıbın öznesi ayaklardır, telaşlanan kişi ise onların sahibidir; bu yüzden ayakları dolaşmak biçiminde de kurulur. Sebep kalıbın içinde bellidir: telaş, acele, korku ya da şaşkınlık. Düşme her zaman olmaz; bozulan yürüyüş, sendeleme ve tökezleme de bu sözün kapsamına girer. Koşarken, kaçarken ya da birine yetişmeye çalışırken görülebilir. Sözün anlattığı şey beceriksizlik değil, acelenin bedenin düzenini bozmasıdır. Eli ayağı dolaşmak ise telaştan ne yapacağını şaşırmayı anlatır; orada ayakların takılması gerekmez. Ayakların birbirine takılması bir anlıktır, ama düşme, çarpma ya da elden bir şey bırakma gibi sonuçlar doğurabilir.
Örnek Cümleler
- Durakta otobüse yetişeyim derken ayakları dolaştı, az kalsın yere düşecekti.
- Telaşla merdivenden inerken ayakları dolaştı, son anda tırabzana tutunup kurtuldu.
- Kalabalığın içinde kaçarken ayağı dolaştı, elindeki çantayı da yere düşürdü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Gezinmeyi değil, birbirine takılmayı bildirir. Aynı anlam ipin dolaşması, saçın dolaşması sözlerinde de geçer. Düzenli giden bir şeyin düzeninin bozulması anlatılır; ayaklar için de ölçü budur. Dili dolaşmak sözünde de aynı fiil, sözlerin birbirine karışmasını anlatır.
İki biçimi vardır: ayağı dolaşmak ve ayakları dolaşmak. Tekil biçimde ayak bir bütün gibi anılır, çoğulda ikisi ayrı ayrı görünür. Anlam farkı aranmaz; ikisi de aynı bozulmayı adlandırır.
Tek bir an anlatılırken görülen geçmiş zamanla kurulabilir: ayağı dolaştı. Telaşın sürdüğü bir sahnede şimdiki zamanın hikâyesiyle de söylenir: heyecandan ayakları dolaşıyordu. Geniş zamanla kurulduğunda ise tekrar eden bir durum anlatılır: sahneye çıkınca ayakları dolaşır.