Deyim

Eli Ayağı (ayağına) Dolaşmak Ne Demek?

Anlamı

şaşırmak, telaşlanmak.

Detaylı Açıklama

Eli ayağı dolaşmak, şaşırmak, telaşlanmak anlamındadır. Kalıbın eli ayağına dolaşmak diye kurulan bir söyleyişi de vardır. Görüntü bedenden gelir: telaşlanan kişinin elleri ve ayakları birbirine dolanır, ne yapacağını bilemez. Tanım iki duyguyu birlikte verir: şaşkınlık ve telaş. Kişi bir işi hızla yapmak ister ama hareketleri birbirini engeller. Sebep beklenmedik bir konuk, bir sınav, bir yangın, bir kaza ya da önemli birinin karşısına çıkmak olabilir. Telaşlanan kişi organlarına eklenen iyelikle anılır: elim ayağım dolaştı. Kalıp şaşkınlığı bedenin dışarıdan görülen hâliyle verir. Bir yakınma, bir özür ya da bir gülümseme içinde söylenebilir: o kadar heyecanlandım ki elim ayağım dolaştı. Tanım telaşın ne kadar sürdüğünü söylemez.

Örnek Cümleler

  1. Kapıda birden kayınpederini görünce Elif'in eli ayağı dolaştı, çayı tepsiyle birlikte yere döktü.
  2. Mutfakta yangın alarmı ötünce telaşlanan aşçının eli ayağına dolaştı; söndürücüyü bir türlü bulamadı.
  3. İlk kez sahneye çıkan genç kemancının eli ayağı dolaştı, ama ikinci parçada kendini topladı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Eteği ayağına dolaşmak, sözlükte doğrudan eli ayağı dolaşmak diye açıklanır; ikisi de bir telaşı anlatır. Görüntüleri ayrıdır: birinde etek ayağa takılır, ötekinde el ile ayak birbirine dolanır. İkisi de telaşın bedeni nasıl engellediğini gösterir.

Endazeyi şaşırmak, ne yapacağına karar verememek, eli ayağı dolaşmaktır; tanımı karar verememeyi de anar. Eli ayağı dolaşmak ise kararsızlıktan çok telaşın bedendeki etkisini öne çıkarır. Kişi ne yapacağını bilse de hareketleri birbirine karışabilir.

Bu atasözü, iş yaparken acele edenin şaşırdığını ve işini bitiremediğini söyler. Eli ayağı dolaşan kişi de telaş içinde işini aksatır. Atasözü acelenin yol açtığı başarısızlığı, kalıp telaşın o anki görüntüsünü anlatır.