Anlamı
1) gitmek istememek; 2) oynarken çalınan oyun havasının ritmine uygun hareket edememek.
Detaylı Açıklama
Ayağı gitmemek iki ayrı durumu karşılar. Birincisi gitmek istememektir: kişinin gönlü razı olmadığı için ayağı o yöne varmaz. Burada engel dışarıda değil, kişinin içindedir; utanç, kırgınlık, korku ya da bıkkınlık ayağı geri tutabilir. Kırgın olduğu bir akrabanın evine, borçlu olduğu bir dükkâna ya da kötü anısı olan bir yere gitmek istemeyen kişi için bu anlam kurulur. İkincisi oyun dilidir ve oynarken çalınan oyun havasının ritmine uygun hareket edememek anlamına gelir; bu anlamda adımlar havanın dışına düşer. Kalıbın öznesi ayaktır, kişi ise onun sahibidir. Ayağın gitmemesi bir yasak değildir; kişi isterse gidebilir, ama içi elvermez. Ayakları geri geri gitmek de gönülsüz gitmeyi anlatır; ayağı gitmemekte ise kişi yola hiç çıkmayabilir.
Örnek Cümleler
- Kavgadan sonra o eve bir daha ayağı gitmedi, çok utanıyordu.
- Borcunu ödeyemediği için o dükkâna ayağı gitmez oldu, alışverişini başka yerden yapıyor.
- Oyun havası birden hızlanınca ayağı gitmedi, halkadan çıkmak zorunda kaldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kalıp olumsuz biçimiyle yerleşmiştir: ayağı gitmedi, ayağım gitmiyor. Olumlu biçim soru içinde duyulabilir: bu hâlde oraya ayağın gider mi? Orada da soru, gitmeye gönlün razı olup olmadığını sorar.
Oynayan kişinin adımlarının çalınan havaya uymamasını anlatır. Hava hızlanır, ağırlaşır ya da değişir; ayak bu değişikliğe yetişemez. Halayda da, başka halk oyunlarında da kurulabilir; ayağı almak ise bunun tersini, tempoya uymayı anlatır.
Yürümeyi değil, varmayı bildirir. Ayak yürüyebilir ama o yöne varmaz; gönül razı olmadıkça adım o yöne atılmaz. Oyun anlamında ise varılamayan şey bir yer değil, bir ölçüdür. İki kullanımda da fiil aynı eksikliği taşır.