Anlamı
1) alçalırcasına yalvarmak:
'Sandılar ki ihtiyar bahçıvan, paçaları sıvayacak, yeğenine Rabia'yı almak için paşanın ayaklarına kapanacak.' -H. E. Adıvar. 2) bağışlanmak için yalvarmak.
Detaylı Açıklama
Ayağına kapanmak iki durumu karşılar. Birincisi alçalırcasına yalvarmaktır; kişi ayakta duran birinin ayağına eğilir, kendini onun önünde küçültür. İkincisi bağışlanmak için yalvarmaktır; suç ya da hata işlemiş kişi affedilmek üzere aynı hareketi yapar. İki kullanımda da ortak olan, kendini karşısındakinin önünde alçaltmaktır. Kalıp ayaklarına kapanmak biçiminde de kurulur, anlamı değişmez. Sıradan bir ricadan ayrılır, çünkü burada gurur bir yana bırakılmıştır. Gerçek bir eğiliş olabileceği gibi, sözle yapılan ağır bir yalvarış da bu kalıpla anlatılabilir. Eski anlatılarda, mahkeme sahnelerinde ya da aile içi bir barışmada görülebilen bir görüntüdür. Babasının affını dileyen bir evlat, borcunun silinmesini isteyen bir köylü ya da suçunu kabul edip bağışlanmak isteyen bir sanık için kurulabilir.
Örnek Cümleler
- Hatasını anlayınca patronun ayağına kapandı, işinden olmamak için uzun uzun yalvardı.
- Oğlu affedilsin diye hâkimin ayaklarına kapanmaya kalktı, kolundan tutup güçlükle kaldırdılar.
- Kavgadan sonra babasının ayağına kapandı, bir daha kimseye el kaldırmayacağına söz verdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yüzüstü eğilmeyi, kendini yere doğru bırakmayı bildirir: yere kapanmak, secdeye kapanmak sözlerinde de aynı hareket vardır. Aynı fiil eve kapanmak sözünde ise dışarı çıkmamayı anlatır; kalıptaki anlam beden hareketinden gelir.
Ayağına düşmek de çok yalvarmayı anlatır; iki söz aynı durum için kullanılabilir. Ayağına kapanmanın ayrıca bir ikinci anlamı vardır: af dilemek. Yanlış bir iş yapmış biri, bağışlanmak umuduyla karşısındakine yalvardığında bu anlam kurulur.
Kullanabilir: ayağına kapandım ama yine de affetmedi denir. Olayı dışarıdan gören biri de anlatabilir: adamcağız ayaklarına kapandı. Kalıp iki durumda da aynı yalvarışı anlatır. Birinci kişiyle kurulduğunda söz bir itirafa da dönüşebilir.