Anlamı
ayağına ateş ederek tehdit amacıyla gözdağı vermek.
Detaylı Açıklama
Ayağına sıkmak, birinin ayağına ateş ederek tehdit amacıyla gözdağı vermektir. Kalıpta silah vardır ve gerçekten ateş edilir; nişan alınan yer ayaktır, çünkü niyet öldürmek değil korkutmaktır. Söz bu yüzden bir tehdidi değil, tehdidin uygulanmış hâlini bildirir: laf söylenmemiş, kurşun atılmıştır. Ayağa sıkmak yine de ağır bir yaralanmaya, kalıcı sakatlığa, hatta ölüme yol açabilir; kalıbın olayın sonucunu hafiflettiği düşünülmemelidir. Ortada bir suç vardır; olay adli bir konu olarak ele alınır ve soruşturulur. Haber dilinde, adliye ve olay anlatımlarında geçer. Öznesi silahı kullanan taraftır; korkutulmak istenen kişi ise ayağıyla birlikte anılır: adamın ayağına sıktılar. Kalıp tek bir olay için de kurulur, yinelenen bir davranış için de: insanları korkutmak için ayaklarına sıkardı denir.
Örnek Cümleler
- Borcunu ödesin diye adamın ayağına sıkmışlar, iki gün sonra yakalandılar.
- Aralarındaki tartışma büyüyünce ayağına sıktı; adam hastanede aylarca tedavi gördü.
- Gözdağı vermek için ayağına sıkan iki kişi hakkında dava açıldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tehdit amacıyla gözdağı vermektir. Kurşun öldürmek için değil, korkutmak için atılır; bu niyet kalıbın kendi içinde durur ve cümlede ayrıca belirtilmesi gerekmez, söz bu hâliyle tek başına yeterlidir.
Ateş etmeyi bildirir. Aynı anlam kurşun sıkmak ve silah sıkmak sözlerinde de yaşar. Yönelme eki nişan alınan yeri gösterir. Tetiği sıkmak sözünde ise fiil, parmağın tetiğe bastırılmasını anlatır. Aynı fiil ateşli silahın her türü için kullanılabilir.
Yoktur. Gözdağının işe yarayıp yaramadığı, korkutulan kişinin geri adım atıp atmadığı söylenmez; kalıp yalnız yapılan işi adlandırır. Bunlar cümlenin geri kalanında ya da anlatının devamında ayrıca öğrenilmiş olur.