Anlamı
1) verilen bir işi ağırdan almak; 2) bir yerden uzaklaşmak üzere bulunmak; 3) halk inanışına göre bir kimse gelirken ardından başkalarının da gelmesine yol açmak; 4) ölmek üzere olmak.
Detaylı Açıklama
Ayağını sürümek dört ayrı durumu karşılar. Birincisi, verilen işi ağırdan almaktır; iş yapılır görünür ama yürümez. İkincisi bir yerden uzaklaşmak üzere bulunmaktır; kişinin ayrılığı yaklaşmıştır. Üçüncüsü halk inanışına dayanır: bir kimse geldikten sonra ardından başkalarının da gelmesine yol açmak. Bu anlamda ayağını süren çoğu kez yeni doğan bir çocuk, eve gelen bir gelin ya da işe yeni giren biridir; ardından gelenler ona yorulur. Dördüncüsü ölmek üzere olmaktır. Dördünde ortak olan, ayağın yerden kesilmeden sürtünerek ilerlemesidir; bu ağır hareket işe, gidişe, gelişe ve ömrün sonuna ayrı ayrı uygulanır. Hangi anlamın geçerli olduğunu cümlenin konusu belli eder. Aynı söz ayaklarını sürümek biçiminde de kurulur; anlamı değişmez.
Örnek Cümleler
- Raporu bir haftadır bekliyoruz, memur ayağını sürüyüp işi boşuna uzatıyor.
- Küçük kız ayağını sürümüş olmalı, ardından iki kardeşi daha dünyaya geldi.
- Yaşlı adam günlerdir ayağını sürüyor, komşular sırayla helalleşmeye gelmeye başladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Değişmez. Dördünde de özne kişidir; ayak onun bir parçası olarak anılır. Fiil geçişli görünse de nesnesi kalıbın içindedir, dışarıdan bir nesne almaz. Dört anlam aynı biçimle kurulur ve çekimleri de birbirinden ayrılmaz.
Kişinin gidişi yaklaştığında kurulur; bu işte artık ayağını sürüyor denir. Kalıp burada yavaşlığı değil, yakınlaşan bir ayrılığı bildirir. Nereye gideceği ve ne zaman ayrılacağı cümlenin devamında ayrıca söylenir.
İsteksizlik sezilir. İş verilmiştir ama yapılmaz; oyalanılır, başka işlere kaçılır, süre uzar. Söyleyen taraf bundan rahatsızdır, bu yüzden kalıp yakınma ya da sitem tonuyla duyulur; işi bekleyen kişi bunu yüze karşı da söyleyebilir.