Anlamı
bir işte iyi düşünüp dikkatli davranmak.
Detaylı Açıklama
Ayağını tek almak, bir işte iyi düşünüp dikkatli davranmaktır. Kalıpta iki yan bulunur: önce düşünme, sonra ona uygun davranış. Kişi işi eline aldığında acele etmez, olabilecekleri hesaplar, sonra adımını atar. Kalıbın içindeki tek sözcüğünün neyi karşıladığı kesin değildir; söz bütün olarak dikkatli davranmayı bildirir. Söz çoğu kez bir işin başında, o işe girişecek kişiye söylenir; buyruk kipinde uyarı yerine geçer, görülen geçmişle kurulduğunda ise bir gözlem bildirir. Ayağını denk almak ile yan yana anılır; onda dışarıdan gelecek zarara karşı korunma, bunda işin üzerinde düşünüp taşınma öne çıkar. İşin ne olduğu ve düşünülecek yanın hangisi olduğu cümlede belirir. Buyruk kipinde ayağını tek al, çoğul seslenişte ayağınızı tek alın biçiminde çekimlenir.
Örnek Cümleler
- Ortaklık kurmadan önce ayağını tek al, defterleri bir de sen incele.
- Tarlayı satarken ayağını tek almış, parayı peşin isteyip tapuyu bekletmiş.
- Çocuğun okulunu değiştirirken ayağınızı tek alın, öğretmenlerle önceden bir konuşun.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Zarf görevindedir ve almak fiiline bağlanır. Çekim eki almaz; sayı sıfatı gibi de okunmaz, çünkü ayağın kaç tane olduğunu bildirmez. Kalıptaki işi yalnız fiilin nasıl yapıldığını göstermektir.
Çoğu kez işin başında söylenir: ortaklık kurulurken, mal alınıp satılırken, imza atılmadan önce. İş bittikten sonra söylendiğinde geçmişe dönük bir değerlendirme olur ve kişinin o sırada dikkatli davrandığı anlatılmış olur.
Girmez; üç sözcük ayrılmaz. Ayağını dikkatle almak ya da tek ayağını almak dendiğinde kalıp dağılır ve sözcükler kendi anlamlarına döner. Kalıplaşma bu yüzden sıkıdır; sıra da değiştirilemez.