Anlamı
'yalvarırım' anlamında kullanılan bir söz:
'Dadıcığım merhamet... Ayaklarının altını öpeyim...' -H. R. Gürpınar.
Detaylı Açıklama
Ayağının altını öpeyim, yalvarırım anlamında kullanılan bir sözdür. Ayaklarının altını öpeyim biçiminde de söylenir. Ayağını öpeyim ile aynı yöndedir; burada öpülecek yer bir derece daha aşağı çekilmiş, rica böylece ağırlaştırılmıştır. Söyleyen kişi elbette böyle bir şey yapmaz; kalıp isteğin büyüklüğünü ölçmek için kurulmuştur. Eski romanlarda ve halk anlatılarında, hizmetlinin efendisine ya da darda kalanın kendisine yardım edebilecek kişiye söylediği sözlerde geçer. Yanına merhamet dileyen başka sözler alır ve asıl istek onların ardından gelir. Ses tonu içtenlikle abartıyı ayırır. Cümlede tek başına durmaz; arkasından ne olur, kurban olayım gibi sözler de gelebilir ve yakarış böyle uzar. Bugün seyrek duyulur; eski romanların ve halk anlatılarının diline daha yakın durur.
Örnek Cümleler
- Ayağının altını öpeyim hanımefendi, çocuğumu bu işten bir kurtarın ne olur.
- Kapıya kadar geldi, ayağının altını öpeyim diyerek bir kez daha yalvardı.
- Yaşlı kadın doktora, ayağının altını öpeyim, oğluma bir bakın diye tutturdu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinci tekil istek kipindedir; söyleyen kendi yapacağı işi önerir. Karşı taraftan doğrudan bir şey istenmez, önce bir edim sunulur. Kip bu yüzden yakarışı bir alışveriş gibi kurar: sen şunu yap, ben bunu yapayım.
Ayrı bir yakarış olarak, asıl isteğin önünde ya da ardında durur. İstek onunla aynı cümleye girmez; arkasından ayrı bir cümleyle söylenir. Bu ayrılık yakarışı öne çıkarır ve isteği onun gölgesine koyar.
Yoktur. Söyleyen kişi böyle bir şeye kalkışmaz; kalıp yalnızca ricanın ne kadar büyük olduğunu ölçer. Abartı, ricanın yanında duran ve onu duyuran bir ölçüdür; sözün ağırlığı da buradan gelir.