Anlamı
1) karısını boşamak; 2) sıkıntılı bir durumdan kurtulmak.
Detaylı Açıklama
Ayağının bağını çözmek iki durumu karşılar. Birincisi karısını boşamaktır; evlilik ayağa vurulmuş bir bağ sayılır, o bağın çözülmesi de ayrılık olur. İkincisi sıkıntılı bir durumdan kurtulmaktır; kişiyi yerinde tutan yük kalkar, önü açılır. İki kullanımda da ortak olan bağ imgesidir: bağlı olan yürüyemez, bağ çözülünce serbest kalır. Birinci anlamda özne kocadır ve söz, boşama hakkının erkekte sayıldığı eski aile düzeninin dilinden gelir; bugün o çerçeve tarihsel bir kayıt olarak okunur. İkinci anlamda özne sıkıntıdan kurtulan kişidir. Hangi anlamın geçerli olduğu cümledeki taraflardan anlaşılır. Ayak bağı sözü de aynı resimden gelir: kişiyi yerinde tutan yük, ayağa vurulmuş bir bağ gibi düşünülür. Bugün daha çok ikinci anlamıyla duyulur; boşama anlamı eski metinlerde ve ağızlarda kalmıştır.
Örnek Cümleler
- Yıllarca süren tartışmadan sonra ayağının bağını çözdü, yollarını büsbütün ayırdılar.
- Borcunu kapatınca ayağının bağını çözdü, yeniden kendi işini kurmaya girişti.
- Davanın düşmesi ayağının bağını çözdü; yurt dışına sonunda rahatça çıkabildi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bağlamak fiilinin karşıtıdır. Bağlamak hareketi keser, çözmek yeniden açar; kalıp bu karşıtlığın ikinci ucunda durur. Ayağını bağlamak sözüyle aynı resmi paylaşır, yalnız yönü terstir. Fiilin somut anlamı korunduğu için sahne de kolay canlanır.
Belirtili ad tamlamasıdır: ayağının bağı. İlgi eki bağın kime ait olduğunu gösterir, iyelik eki de tamlamayı tamamlar. Belirtisiz kurulsaydı, yani ayak bağı dendiğinde, ortaya bambaşka bir söz çıkardı.
İp, kayış anlamındadır; somut bir nesneyi karşılar. Mecaz bağın kendisinde değil, neyin bağ sayıldığındadır. Birinci anlamda evlilik, ikincisinde bir yük bağ yerine konur; sözcük ise ikisinde de kendi anlamını korur.