Anlamı
âşıklar arasındaki tartışmalarda veya sıralı söyleyişlerde söze başlamak amacıyla kelime, kelimeler takımı, dize, beyit ile konuyu belirtmek.
Detaylı Açıklama
Ayak açmak, âşıklar arasındaki tartışmalarda ya da sıralı söyleyişlerde söze başlarken konuyu bir sözcük, sözcük öbeği, dize veya beyitle belirlemektir. Ayak vermek biçiminde de söylenir. Âşık edebiyatında ayak, karşılıklı söyleyişte uyulacak kafiyeyi ve konuyu taşıyan bölümdür; ayağı açan âşık, kendisinden sonra söyleyecek olanın hangi yolda yürüyeceğini belirlemiş olur. Bu yüzden ilk söz sıradan bir giriş değildir, sınır çizer: açılan ayağa uymak karşı tarafın işidir. Ayağı tutamayan âşık atışmada geri kalmış sayılır. Terim atışmalarda, karşılaşmalarda ve sıra gecelerinde duyulur; usta çırak ilişkisinin içinde, dinleye dinleye öğrenilir. Kalıp yalnız açma işini adlandırır; açılan ayağın karşı tarafça tutulup tutulmadığı, atışmanın nasıl sürdüğü ayrıca anlatılır.
Örnek Cümleler
- Karşılaşmada usta âşık ayak açtı, genç olan aynı kafiyeyle karşılık verdi.
- Sıra gecesinde ayak açan âşık konuyu gurbet üzerine kurdu o akşam.
- Ayak açılmadan atışma başlamaz; o ilk beyit ikisinin de yolunu çizer.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Başlatmayı bildirir. Aynı kullanım söz açmak, yol açmak ve bahis açmak sözlerinde de görülür. Hepsinde önü kapalı duran bir şey ilk kez ortaya konur; ayak da böyle ortaya konmuş olur.
Söze ilk başlayan âşık açar. Ustalar arasında bu çoğu kez kıdemli olana düşer; açtığı ayakla hem konuyu hem kafiyeyi belirler, karşısındaki de aynı yolda yürür, aynı uyağı sürdürür.
İlk söyleyen âşıktır; söz onun yaptığı işi adlandırır. İkinci âşık cümlede nesne olarak geçmez, adı bile anılmayabilir. Yapı bu yüzden tek yönlüdür. Açan âşık aynı zamanda sırayı da başlatmış sayılır.