Anlamı
müz. hlk. ayak, çalınan çalgıya uymak.
Detaylı Açıklama
Ayak almak, halk müziğinde ayağın çalınan çalgıya uymasıdır: oyuncu havayı yakalar, adımlarını ezginin ölçüsüne oturtur. Kalıbın öznesi ayaktır, oynayan kişi ise onun sahibi konumundadır. Davul zurna, bağlama ya da kaval eşliğinde oynanan oyunlarda kullanılır. Ayak almış oyuncu artık saymaz, adımı kendiliğinden düşer; alamayan ise geride kalır ve halkanın düzenini bozar. Halay gibi topluca oynanan oyunlarda bu uyum bütün sırayı ilgilendirir, çünkü eller birbirine bağlıdır. Karşıtı ayağı gitmemektir. Buradaki ayak, bedenin uzvunu olduğu kadar oyunun ölçüsünü de duyurur. Terim halk ağzında yaşar ve oyun havalarının ölçüsüne uymayı anlatır. Ayak uydurmak sözü de yakın durur; orada uyma işi ezgiye değil, yürüyene ya da düzene yöneliktir.
Örnek Cümleler
- Davul vurmaya başlayınca ayak aldı, halkanın başına geçip oynamaya durdu.
- Genç oyuncu bir türlü ayak alamadı, halayın gerisinde saymakla uğraştı.
- Zurna hızlanınca hepsi birden ayak aldı, meydan toz duman oldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Havayı yakaladığı yerde olur ve sonrasında sürer. Bu yüzden görülen geçmiş zamanla kurulur: ayak aldı denir. Şimdiki zaman seyrek seçilir. Olumsuzu da kurulur; o zaman uyumun sağlanamadığı bildirilir.
Almaz; yalın hâlde durur. Nesne kalıbın içindedir, dışarıdan başka bir nesne alınmaz. Ayağı almak dendiğinde ek eklenir ve ortaya ayrı bir söz çıkar; iki kalıp o tek ekle ayrılır.
Seyrek kurulur; ayak al denmez. Uyum istemekle olmadığı için kalıp emir taşımaz. Bildirme kipleriyle, olup biten ya da olmayan bir durumu anlatmak üzere kullanılır. Bu yanıyla öğüt sözlerinden ayrılır.