Anlamı
1) konuk ayakkabılarını gidiş yönüne doğru düzgün bir biçimde sıralamak; 2) mec. bazı davranışlarla konuğu gitmeye zorlamak.
Detaylı Açıklama
Ayakkabılarını çevirmek iki durumu karşılar. Birincisi düz anlamdır: konuk ayakkabılarını gidiş yönüne doğru düzgün bir biçimde sıralamak. Ev sahibi ya da evin çocuğu kapıdaki ayakkabıları çevirir, böylece kalkan konuk eğilip uğraşmadan giyer; bu bir incelik sayılır. İkincisi mecazdır: bazı davranışlarla konuğu gitmeye zorlamak. Aynı hareket vaktinden önce yapılır ve sofranın erken toplanması, saate bakılması gibi işaretlerle birleşirse konuğa kalkma vakti duyurulmuş olur. İki anlamı bağlayan şey, ayakkabının burnunun çıkışa dönmesidir. Biri incelik, öteki üstü kapalı bir uyarıdır; hangisinin geçerli olduğunu evin havası belli eder. Konuk kapıda ayakkabısını çevrilmiş bulduğunda hangi anlamın geçerli olduğunu çoğu kez kendiliğinden sezer. Mecaz anlamı bugün daha çok eski ev âdetleri anlatılırken kullanılır.
Örnek Cümleler
- Misafirler oturmaya geçince evin çocukları onların ayakkabılarını çevirip düzgünce dizdi.
- Gece yarısını geçince ev sahibi misafirlerin ayakkabılarını çevirdi, herkes durumu anladı.
- Konukların ayakkabılarını çevirmeden önce bir çay daha ikram etseydiniz iyi olurdu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Konuk ayakkabıları gidiş yönüne doğru, düzgünce sıralanır. Bu işi çoğu kez ev sahibi ya da evin küçüğü yapar; kalkan konuk eğilip uğraşmadan, rahatça giyer. İncelik sayılan bir davranıştır.
Bir çift ayakkabı Türkçede çoğul anılır; ayakkabılarını denir, tekil biçim kalıbı bozar. İyelik eki de onları konuğa bağlar; başkasının ayakkabısı bu kalıpla çevrilmez. Belirtme eki de nesneyi belirli kılar, ortada bilinen bir çift vardır.
Yön değiştirmeyi bildirir. Ayakkabı kendi dönmez, biri onu döndürür; fiil bu yüzden bir eli cümlenin içine koyar. Döndürmek biçimi de kurulabilirdi, ama kalıp çevirmek fiiliyle yerleşmiştir; başka fiille söylendiğinde âdet anlaşılmaz.