Anlamı
önem verilmesi gereken şeyleri hiçe saymak, çiğnemek: Şerefini, namusunu ayaklar altına aldı.
Detaylı Açıklama
Ayaklar altına almak, önem verilmesi gereken şeyleri hiçe saymak, çiğnemektir. Nesnesi somut bir şey değil, korunması beklenen bir değerdir: şeref, namus, hak, emek, yasa, verilen söz. Kalıp bu değerleri yere koyup üstüne basma resmini kurar; ayak insanın en aşağıdaki uzvudur ve bir şeyin oraya indirilmesi onun büsbütün değersiz sayıldığını gösterir. Söz ağır bir suçlamadır, çoğu kez öfkeyle söylenir. Öznesi çiğneyen taraftır; çiğnenen değerin sahibi cümlede ayrıca anılır. Kalıp ayaklar biçiminde, çoğul kuruluşla yerleşmiştir; tek bir davranış da bu sözle anlatılabilir. Çiğnenen şeyin geri kazanılıp kazanılmadığı kalıpta söylenmez; söz yalnız yapılanı adlandırır ve yargısını açıkça verir. Ayak altına almak biçimi de aynı anlamda, tekil kuruluşla duyulur.
Örnek Cümleler
- Yıllarca emek verdiği kurumda haklarının ayaklar altına alındığını görünce istifa etti.
- Verdiği sözü ayaklar altına aldı, kimsenin hatırını da hiç saymadı.
- Mahkemede adaletin ayaklar altına alındığını söyleyip salonu öfkeyle terk etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Eline geçirmeyi değil, bir yere indirmeyi bildirir. Ayaklar altına almak demek, yukarıdan aşağı çekmek demektir. Yönelme eki de indirilen yeri gösterir; fiil ile ek birlikte bu aşağı yönü kurar.
Kurulur. Bir kez verilen sözü tutmamak, tek bir kararla bir hakkı yok saymak bu sözü doğurmaya yeter. Kalıbın ölçüsü davranışın kaç kez yinelendiği değil, çiğnenen şeyin taşıdığı değerdir.
Öfkeyle ve suçlayarak söylenir. Kalıp ağır bir yargıdır; söyleyen taraf çiğnenen değerin yanında durduğunu da göstermiş olur. Sesin yükselmesi, sözün bir bildiri gibi kurulması ve topluluğa dönülerek söylenmesi sık görülür.