Anlamı
başkasının yardımına ihtiyaç duymadan güçlü bir biçimde sorunları çözebilecek durumda olmak.
Detaylı Açıklama
Ayakları üstünde durmak, başkasının yardımına ihtiyaç duymadan, güçlü bir biçimde sorunları çözebilecek durumda olmaktır. Kalıp bedenin dengesinden gelir: kendi ayağıyla duran kişiye destek gerekmez, tutunacak bir kol aramaz. Bu görüntü geçime, işe ve karar vermeye uygulanır. Söz çoğu kez para ve iş bağlamında duyulur: kişi kazancını kendi sağlar, borç istemez, kapı kapı dolaşmaz. Bir kurum, bir dükkân ya da bir ülke için de kurulur; o zaman dışarıdan sürekli desteğe muhtaç olmamak anlatılır. İçinde açık bir takdir vardır, çünkü ayakta durabilmek bir başarı sayılır. Kalıp geçmişte yardım alınıp alınmadığını tartışmaz, bugünkü duruma bakar. Çoğu kez bir dönüm noktasının ardından kurulur: baba ölünce, borç kapanınca, çocuk işe girince.
Örnek Cümleler
- Babası öldükten sonra ayakları üstünde durdu, kimseye avuç açmak zorunda kalmadı.
- Küçük atölye üç yılda ayakları üstünde durmaya başladı, borçlarını kapattı.
- Çocuklar okulu bitirip ayakları üstünde durunca anneleri biraz olsun rahatladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hem çoğul hem iyelik eki almıştır. Birincisi iki uzvu birden anar, ikincisi onları sahibine bağlar. Başkasının desteğiyle durmak bu sözle karşılanmaz; söz konusu olan, kendi dengesiyle ayakta kalmaktır.
Hareketsizliği değil, sürmeyi bildirir. Ayakta kalan şey devam ediyor demektir; karşıtı da oturmak değil, düşmektir. Fiil bu yüzden bir denge hâlini adlandırır, bir duruşu değil. Bulunma eki de dengenin nereye dayandığını gösterir.
Şimdiki ve geniş zamanla: ayakları üstünde duruyor denir. Anlatılan sürüp giden bir durumdur, tek bir an değil. Görülen geçmiş zamanla söylendiğinde ise o dönemin kapandığı sezilir. Gelecek zamanla kurulduğunda bir umut bildirilmiş olur.