Anlamı
çok yorulmak, güçsüz, dermansız kalmak:
'Bu şehirde akşama doğru / İçime korku / Ayaklarıma kara su iner' -B. Necatigil.
Detaylı Açıklama
Ayaklarına kara su inmek, çok yorulmak, güçsüz ve dermansız kalmaktır. Ayağına kara sular inmek biçiminde de söylenir. Kalıp uzun süre ayakta kalan ya da çok yürüyen kişinin hâlini anlatır: bacaklar ağırlaşır, ayaklar şişer, adım atacak derman kalmaz. Kara su, bu ağırlığın halk dilindeki adıdır. Öznesi ayaklardır, yorulan kişi ise onların sahibidir. Söz çoğu kez bir günün sonunda, yapılan işin ardından kurulur: pazarda dolaşmak, kuyrukta beklemek, bütün gün tezgâh başında durmak, düğün hazırlamak. İçinde yakınma vardır, kimi zaman da çekilen emeğin büyüklüğünü gösterir. Yorgunluğun ne kadar süreceği, dinlenince geçip geçmeyeceği kalıpta söylenmez; anlatılan, o anda gelinen noktadır. Şiirde ve türküde de geçer, yorgunluğu bir imge olarak taşır.
Örnek Cümleler
- Bütün gün tezgâh başında durunca ayaklarına kara su indi, akşam kıpırdayamadı.
- Hastane kuyruğunda beklemekten ayaklarına kara sular inmiş, konuşacak hâli kalmamış.
- Düğün hazırlığı üç gün sürdü, evdeki kadınların ayaklarına kara su indi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Uzun süre ayakta kalmaktan doğan ağırlığı karşılar. Bacaklar şişer, ayaklarda derman kalmaz; halk dili bu hâli, ayaklara inen kara bir su gibi düşünmüştür. Söz adını doğrudan bu görüntüden almıştır.
Yukarıdan aşağı gelmeyi bildirir. Yorgunluk bedende yukarıda başlar, sonunda ayaklarda toplanır; fiil bu yönü verir. Çıkmak ya da dolmak denseydi aynı yön duyulmazdı. Yönelme eki de varılan yeri gösterir.
Belirtisiz bir ad öbeğidir; kara sözcüğü rengi değil, ağırlığı ve kötülüğü bildirir. Aynı kullanım kara haber ve kara gün sözlerinde de vardır. Su ise bacaklarda biriken o ağırlığı karşılar.