Anlamı
dışarıda çok soğuk var.
Detaylı Açıklama
Ayaz paşa kol geziyor, dışarıda çok soğuk var demektir. Söz soğuğu bir kişi gibi gösterir: ayaz paşalığa yükseltilmiş, sokakları dolaşan bir güç olarak anlatılmıştır. Kol gezmek, devriye dolaşmak, denetlemek için ortalıkta dolaşmaktır; burada soğuğun her yeri tutmuş olması anlatılır. Kalıp kışın en sert gecelerinde, camdan dışarı bakılırken ya da kapıdan giren biri için kurulur. İçinde hem yakınma hem de bir tür şaka bulunur; soğuk büyütülerek, gülünerek anılır. Paşa sözcüğü eski bir unvandır ve sözü daha eski, daha tumturaklı gösterir. Soğuğun kaç derece olduğu, ne kadar süreceği kalıpta yer almaz. Sözün ardından çoğu kez ısınmaya, sobaya ya da eve dönmeye çağıran bir cümle gelir.
Örnek Cümleler
- Kapıyı açar açmaz geri çekildi: ayaz paşa kol geziyor, dışarı çıkılmaz.
- Soba başında oturup pencereye baktı, ayaz paşa kol geziyor dedi.
- Bu gece ayaz paşa kol geziyor, hayvanları ahıra erkenden kapatalım.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Eski bir askerî unvandır ve burada bir ada eklenmiştir. Ayaz paşa böylece bir kişi adı gibi okunur. Unvanın seçilmesi soğuğa buyurma gücü de yükler; sıradan bir sıfat aynı etkiyi vermezdi.
Şimdiki zamandadır: geziyor denir. Söz o gece için kurulur, genel bir kural bildirmez. Geniş zamanla söylenseydi bütün kışlar için geçerli bir yargı olurdu; şimdiki zaman onu tek bir geceye bağlar.
Kullanılabilir; kendi başına tam bir cümledir. Öznesi ile yüklemi tamdır, başka bir cümleye bağlanmaz. Bu yüzden bir ünlem gibi atılır. Öteki kalıplar cümlenin içine girerken bu söz cümlenin kendisidir.