Anlamı
sebze ve meyveler donmak.
Detaylı Açıklama
Ayaz vurmak, sebze ve meyvelerin donmasıdır. Ayaz, gökyüzü açıkken gecenin hızla soğumasıdır; bulut örtüsü olmadığı için yeryüzü ısısını salar ve sıcaklık şafağa doğru en düşük noktasına iner. Böyle bir gecede bitkinin dokusundaki su donar, yapraklar kararır, çiçek ve meyve dökülür. Söz en çok ilkbaharda, ağaçlar çiçek açtıktan sonra gelen geç donlarda duyulur; bağcı, bahçeci ve çiftçi için ağır bir haberdir. Öznesi ayazdır, zarar gören ise üründür. Vurmak fiili buradaki ani ve sert etkiyi taşır. Zararın ne kadar olduğu, ürünün büsbütün gidip gitmediği kalıpta söylenmez; onu sabah yapılan sayım gösterir. Bahçeciler don beklenen gecelerde fideyi örter, ateş yakar ya da sulama yaparak korunmaya çalışır.
Örnek Cümleler
- Gece ayaz vurmuş, kayısı çiçekleri sabaha kararmış, dallar bomboş kalmış.
- Fideleri örtmezsek ayaz vurur, bütün emeğimiz bir gecede boşa gider.
- Bağlara ayaz vurunca bu yıl üzüm rekoltesi yarı yarıya düştü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Açık gecelerde toprak ısısını yukarı verir, sıcaklık sabaha karşı dibe iner. Bitkinin dokusundaki su bu sırada donar; yaprak kararır, çiçek ile meyve dalda durmaz. En büyük zarar da şafağa yakın saatlerde ortaya çıkar.
Zarar gören ürün nesne olur ve belirtme eki alır; kalıp geçişlidir. Öznesi ise ayazın kendisidir. Nesne söylenmediğinde de söz kurulur: ayaz vurdu denir, neyin vurulduğu o sırada konuşulan üründen anlaşılır.
Bağcının, bahçecinin, çiftçinin dilinde yaşar. Onlar için ayaz vurması ağır bir haberdir; söz söylendiği anda emeğin karşılıksız kalması da anlaşılmış olur. Zararın ölçüsü ise sabah yapılan sayımla belli olur.