Anlamı
1) birini kendinden geçercesine sevmek; 2) aşırı ölçüde sinir bunalımları geçirmek.
Detaylı Açıklama
Ayılıp bayılmak iki durumu karşılar. Birincisi birini kendinden geçercesine sevmektir; kişi karşısındakine hayrandır, onu överken kendini tutamaz. İkincisi aşırı ölçüde sinir bunalımları geçirmektir; kişi bir olay karşısında kendini kaybeder, soluğu daralır, üstüne fenalık gelir. İki anlamı bağlayan şey, duygunun bedeni ele geçirmesidir. Söz iki anlamda da ölçünün kaçtığını bildirir; ölçülü bir sevgi ya da ölçülü bir üzüntü bu sözle anlatılmaz. Kalıp iki fiili birlikte çeker: ayılan da bayılan da aynı kişidir. Duygu kişinin içinde yükselir ve çevresine belli olacak kadar dışarı vurur. Hangi anlamın geçerli olduğunu cümledeki duygu belli eder. Bunalımın ne kadar sürdüğü ya da hayranlığın karşılık bulup bulmadığı ayrıca anlatılır.
Örnek Cümleler
- Yeni gelin için ayılıp bayılıyor, her cümlesine bir övgü daha ekliyor.
- Haberi duyunca ayılıp bayıldı, iki saat boyunca kimse yanından ayrılamadı.
- O şarkıcıya ayılıp bayılanlar konser çıkışında saatlerce kapıda bekleyip durdu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinci anlamda söz bir kişiye ya da bir şeye yönelir: ona ayılıp bayılıyor denir. İkinci anlamda böyle bir yönelme yoktur, kişi kendi hâlini yaşar. Yönelmenin bulunup bulunmaması iki anlamı ayırmaya yeter.
Kendinden geçmek, gücü kesilip yığılmaktır. Kalıpta gerçek bir bayılma yoktur; söz taşkınlığı bedenin diliyle anlatır. Ayılmak ise ondan dönmeyi, kendine gelmeyi karşılar; iki fiil birlikte anılınca hâlin bir yerde durmadığı sezilir.
Birinci anlamda hafif bir alay duyulur; hayranlık abartılı bulunur, sevginin kendisi değil gösterilme biçimi eleştirilir. İkinci anlamda ton değişir, yerini acıma ve kaygıya bırakır. Hangisinin geçerli olduğunu anlatılan olay belli eder.