Anlamı
söz veya yazı içine, asıl konu ile ilgisi az olan bir bölüm sıkıştırmak.
Detaylı Açıklama
Ayraç açmak, söz veya yazı içine, asıl konuyla ilgisi az olan bir bölüm sıkıştırmaktır. Yazıda ayraç iki işaretten oluşur, biri açar öteki kapatır; konuşmada ise onların yerini ses ve duruş tutar. Konuşmada ise ayraç açmak, sözü bir an için bırakıp başka bir şey anlatmaktır. Kalıp bu araya girişi adlandırır ve konuşanın kendi sözünü böldüğünü bildirir. Açmak fiilinin karşılığı kapatmaktır; ikisi birlikte bir çift kurar. Anlatılan şey asıl konuya yakın değildir, bu yüzden araya alınmıştır; ayraç kapandığında konuşma kaldığı yerden sürer. Ders, konferans, sunum ve yazılı anlatımda duyulur. Araya giren bölümün uzunluğu değişir: bir cümle de olabilir, on dakika da. Ayracın ne kadar süreceği ve neyle kapanacağı konuşanın elindedir.
Örnek Cümleler
- Burada bir ayraç açayım, bu dosyanın geçmişini kısaca anlatmam gerekiyor.
- Konuşmacı ayraç açtı, on dakika kendi öğrencilik yıllarından söz etti.
- Yazının ortasında ayraç açıp okura seslenmiş, sonra konusuna geri dönmüş.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yazıda parantez adıyla bilinen işarettir. Konuşmada ise kişinin cümlesini yarıda kesip başka bir konuya geçmesini anlatır; araya giren bölüm, yazıda işaretin içine alınan parça gibi düşünülmüş olur.
Dinleyenin kafası karışmasın diye önceden bildirir; kısa bir ara vereceğini söyler. Böylece asıl konudan ayrıldığını, birazdan geri döneceğini bildirmiş olur; sözde bir izin isteme ve hafif bir özür duygusu bulunur.
Araya giren bölüm asıl konunun yerine geçer. Konuşmacı nereden ayrıldığını unutur, dinleyen de anlatının izini kaybeder; bu yüzden deneyimli konuşmacılar açtıkları yeri bir cümleyle hatırlatıp geri dönerler.