Anlamı
1) birine özel hak vermek; 2) birini kayırmak.
Detaylı Açıklama
Ayrıcalık tanımak iki durumu karşılar. Birincisi birine özel hak vermektir; ikincisi birini kayırmaktır. Ayrıcalık göstermek biçiminde de söylenir. Birinci anlamda verilen hak açıkça tanımlanmıştır: erken giriş, indirimli ücret, ayrı bir sıra. Ayrıcalık tanınan taraf yönelme ekiyle anılır: ona, üyelere, engelli çalışanlara tanınır. Kalıbın öznesi hakkı veren taraftır; alan taraf onu yalnızca kullanır. Göstermek biçimi de aynı işi görür; aralarında yalnız söyleyiş farkı bulunur. Tanımak fiili burada kabul etmeyi, resmen vermeyi bildirir. Kalıp bir kez tanınan hak için de, sürekli bir uygulama için de kurulur. Hangi anlamın geçerli olduğunu ayrıcalığın dayanağı belirler. Ayrıcalığın kime, neye dayanarak tanındığı cümlede belirtilir ve tartışma da çoğu kez bunun üzerinden yürür.
Örnek Cümleler
- Yönetmelik engelli çalışanlara izin sırasında ayrıcalık tanıyor, bunu herkes biliyor.
- Müdürün kendi hemşehrisine ayrıcalık tanıması bütün birimde büyük huzursuzluk yarattı.
- Kulüp, yıllık üyelerine bilet alımında küçük bir ayrıcalık tanımaya başladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dayanağına bakılır. Özel hak bir kurala, bir karara ya da açıkça duyurulmuş bir uygulamaya dayanır; kayırmada böyle bir dayanak gösterilemez, öne alan şey kişisel bir yakınlık ya da çıkardır. Aradaki sınır kimi durumda bulanıklaşır.
Kabul etmeyi, bir hakkı geçerli saymayı bildirir. Birinci anlamda bu açıkça yapılır: bir yönetmelik maddesi, bir kurul kararı olur. İkinci anlamda ise aynı fiil, el altından verilen bir önceliği anlatmak için kullanılır.
Kamu dairesinde, okulda, iş yerinde, kulüpte ve aile içinde duyulur. Ortak yan, aynı kuralın bağladığı bir topluluk bulunması ve birinin o kuralın dışına çıkarılmasıdır; söz de bunu görünür kılar.