Anlamı
1) birine özel hak vermek; 2) birini kayırmak.
Detaylı Açıklama
Ayrıcalık tanımak, bir kimseye başkalarına verilmemiş özel hak, kolaylık, öncelik ya da koruma sağlamak anlamında kullanılır. Bu deyim kimi zaman meşru bir istisnayı, kimi zaman da açık bir kayırmayı anlatır. Bu nedenle içinde hem hukuk ve düzen düşüncesi hem de adalet duygusu yer alır. İnsanlara eşit davranılması beklenen alanlarda birine farklı muamele yapılırsa, bu durum hemen ayrıcalık tanımak diye adlandırılır. Aile içinde, iş yerinde, kurumlarda, okulda ve siyasal ilişkilerde çok sık karşılık bulur. Bazen yaş, sağlık ya da özel durum nedeniyle gerekli görülen bir kolaylık da ayrıcalık olarak düşünülebilir; ancak gündelik dilde bu ifade çoğu zaman eleştirel kullanılır. Çünkü bir kişiye tanınan ayrıcalık, ötekiler açısından eşitsizlik hissi yaratır. Halk dili böyle durumları çabuk sezer ve bunu tek sözle görünür kılar. Ayrıcalık tanımak, yalnızca bir lütuf değil, çoğu zaman ortak düzeni bozan bir müdahaledir. Bu yüzden deyim, güç, adalet ve kayırma eksenindeki tartışmaların merkezinde yer alabilecek kadar yük taşıyan bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Dün akşam yine ayrıcalık tanımış, kimse şaşırmadı.
- Öğrenciler arasında kimseye ayrıcalık tanımam dedi.
- Herkes fark etti ki çoktan ayrıcalık tanımış.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir kişiye başkalarından farklı ve çoğu zaman daha avantajlı hak veya kolaylık tanınmasını anlatır. İnsanlara eşit davranılması beklenen alanlarda birine farklı muamele yapılırsa, bu durum hemen ayrıcalık tanımak diye adlandırılır.
Her zaman değil; bazı özel durumlarda meşru istisna olabilir, ancak günlük kullanımda çoğunlukla kayırma eleştirisi taşır.
Çünkü eşit davranılması gereken alanlarda özel hak tanınması, doğrudan adalet ve eşitlik duygusunu etkiler. Bu nedenle içinde hem hukuk ve düzen düşüncesi hem de adalet duygusu yer alır.