Anlamı
bir şey azımsanacak kadar olmamak:
'Saçlarının tamamı ağarmış. Az buz değil üç yılı doldurduk birlikte.' -A. Kulin.
Detaylı Açıklama
Az buz olmamak, bir şeyin azımsanacak kadar olmamasıdır. Kalıp çoğu kez az buz değil biçiminde, olumsuzla kurulur ve bir ölçünün küçümsenemeyeceğini bildirir. Olmamak yerine değil de kullanılır; kalıp iki biçimde de olumsuzdur. Anılan ölçü cümlede hemen yanında durur: üç yıl, elli kilometre, bir yıllık emek. Kalıp bir şeyin büyüklüğünü değil, küçümsenemeyeceğini bildirir. Söz karşıdakinin sözünü düzeltmek için araya girer; ölçüyü kim küçümsemişse ona yöneliktir. Kalıp bu yüzden çoğu kez bir itiraz gibi duyulur. Kalıp çoğu kez cümlenin başında ya da sonunda, tek başına bir değerlendirme olarak durur. Konuşma dilinde yaşar. Neyin az buz olmadığı hemen yanında söylenir; ölçünün büyüklüğü de böylece görünür kılınır.
Örnek Cümleler
- Üç yıl birlikte çalıştık, az buz değil; birbirimizi artık iyi tanıyoruz.
- Bu yolu yürüyerek gitmişler, elli kilometre az buz olmaz doğrusu.
- Verdiği emek az buz değildi, bahçeyi tek başına baştan aşağı yeniledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Anlamı için değil, sesi için geçer. Az sözcüğüne uyak düşen bir eş bulunmuş, ikileme böyle tamamlanmıştır. Halk dili bu tür uyaklı çiftleri sever; söz hem kısalır hem de kulakta daha kolay kalır.
En çok ölçülebilen şeyler için kurulur: süre, para, emek, yol. Ama kalıp sayıyla sınırlı değildir; az buz iş değil dendiğinde ölçü işin ağırlığıdır. Azımsanabilecek her şey bu kalıba girer.
Karşıdakinin o şeyi hafife aldığı iması vardır. Söyleyen kişi ölçüyü hatırlatır, küçümsemeye açıkça itiraz eder; sesini de o söz üzerinde yükseltir. Kalıbın taşıdığı vurgu buradan gelir, ölçü de yeniden görünür olur.