Anlamı
1) nasıl olsa öleceğini kabul etmek; 2) hiç kimseye borcu kalmamak, bütün borçlarından kurtulmak.
Detaylı Açıklama
Azrail'e bir can borcu olmak iki durumu karşılar. Birincisi nasıl olsa öleceğini kabul etmektir; ikincisi hiç kimseye borcu kalmamak, bütün borçlarından kurtulmaktır. Azrail'e bir can borcu kalmak biçimi de kullanılır. Birinci anlamda söz bir teslimiyeti bildirir, ikincisinde bir ferahlığı. Kalıp ikisini de aynı sözcüklerle anlatır; hangisinin geçerli olduğu anlatılan duruma göre belli olur. Kalıp bir zaman göstermez; borcun ne zaman ödeneceği söylenmez. Sözde ne övünme vardır ne sitem; ton düzdür, kişi durumu olduğu gibi bildirir. Kalıp çoğu kez birinci kişiyle kurulur; kişi kendi durumunu bildirir. Söz yaşlılık, hesap kapatma ve ölüm konuşmalarında duyulur; teklifsiz konuşmada da, yazıda da geçer. Neyin bittiği ve neyin kaldığı cümlede anlatılır.
Örnek Cümleler
- Seksenine geldi, Azrail'e bir can borcu var deyip korkusunu bir yana bıraktı.
- Son taksiti de ödedi; artık Azrail'e bir can borcu kaldı, başka kimseye yok.
- Evini satıp bütün alacaklılarını kapattı; Azrail'e bir can borcu olmaktan başka yükü kalmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Her iki anlamda da can, bir gün ödenecek tek kalem sayılır. Ölümü olağan sayan kişi bu ödemeyi kabullenmiştir; borcunu kapatan ise öteki bütün hesaplarını temizlemiş, geriye yalnız onu bırakmıştır. Başka hiçbir yükümlülüğün kalmaması yalnız ikinci durumda geçerlidir; kabulleniş, kişinin öteki borçlarını tartmaz.
Ödenecek bir şeyi bildirdiği için. Can da böyle anılır: bir gün verilecek bir emanet gibi. Sözcük seçimi iki anlamı birbirine bağlar; para borcu da, can borcu da sonunda ödenir.
Cümledeki duruma bakılır. Ortada para, alacak ve hesap varsa ikinci anlam; ölüm, yaşlılık ya da kabulleniş varsa birinci anlam geçerlidir. Söyleyiş ikisinde de değişmez; ayrımı yalnız durum yapar.