Anlamı
bir kimsenin elinde başkasına verilecek veya satılacak bir şey bulunması, ondan kendisinin de yararlanmasına engel değildir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, bir kimsenin elinde başkasına verilecek ya da satılacak bir şey bulunmasının, ondan kendisinin de yararlanmasına engel olmadığını anlatır. Balı olan kişi, balını satacak ya da dağıtacak olsa da, kendi sofrasına da bir kaşık koyabilir. Söz bir satıcının, bir üreticinin ya da bir armağanı, bir ikramı dağıtan kişinin kendi elindeki şeyden yararlanmasını olağan bir şey olarak sunar. Bu yararlanma bir hak gibi düşünülür; kişi ürettiği ya da elinde tuttuğu şeyden mahrum kalmak zorunda değildir. Mal bal olmak zorunda değildir; ekmek, meyve, kumaş ya da herhangi bir ürün aynı düşünceye konu olur. Soru işaretiyle biten söz bir cevap beklemez; cevabı kendi içinde taşır.
Örnek Cümleler
- Bahçesindeki kirazları pazara götürüyor ama önce bir sepetini evine ayırıyor; balı olan bal yemez mi?
- Pastane sahibinin kızı her akşam bir dilim pasta yiyor diye kızma; balı olan bal yemez mi?
- Düğün için yaptığı baklavaları dağıtmadan önce kendisi de bir tanesinin tadına baktı; balı olan bal yemez mi?
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Cevabı belli bir soru kurar: balı olan elbette bal yer. Böyle bir soru bir itiraza karşılık olarak sorulur ve karşıdakinin eleştirisini yersiz gösterir. Söz böylece hem kendini savunur hem de durumun olağanlığını vurgular.
Kendi ürününden, elindeki maldan yararlanan birini eleştiren kişiye söylenebilir. Kişi kendini savunurken de kullanabilir: fırıncının evinde ekmek, bahçıvanın sofrasında meyve eksik olmaz. Söz, kendi emeğinin ürününden pay almayı ayıplayan bir bakışa karşılık verir.
Bal tutan parmağını yalar, işin başındaki kişinin imkânlardan az da olsa pay aldığını anlatır ve bazen bir iğneleme taşır. Balı olan bal yemez mi ise malın sahibinin kendi malından yararlanmasını savunur; söz bir hakkı dile getirir.