Deyim

Baş Çevirtmek Ne Demek?

Anlamı

1) başı arkaya doğru döndürtmek; 2) mec. birinin arkasından hayranlıkla baktırmak:
'Uzun boyu, kumral saçları, sevimli çehresiyle birçok kadınlara sokakta baş çevirtiyordu.' -H. C. Yalçın.

Detaylı Açıklama

Baş çevirtmek iki anlamda kullanılır. Birincisi birinin başını arkaya doğru döndürtmektir. İkincisi mecaz olarak birinin arkasından hayranlıkla baktırmaktır. Mecaz anlamda kalıbın öznesi dikkat çeken kişidir; güzelliği, zarafeti ya da gösterişi yüzünden gelip geçenler dönüp ona bakar. Yalçın'ın cümlesi bu kullanımı gösterir: uzun boyu, kumral saçları, sevimli çehresiyle birçok kadınlara sokakta baş çevirtiyordu. Ettirgen biçim, kişinin başkalarına bu hareketi yaptırdığını anlatır; bakan kendi isteğiyle değil, çekimin etkisiyle döner. Özne bu etkiyi bilerek de yaratabilir, hiç farkında olmadan da; bakanlar ise dönüp bakmadan edemez. Birinci anlam gündelik bir işi anlatır: bir berber, bir doktor ya da bir fizyoterapist başı çevirtir. Hangi anlamın kastedildiği cümlenin bağlamından anlaşılır.

Örnek Cümleler

  1. Berber tıraşı bitirince ense çizgisini aynada görmesi için müşteriye başını arkaya çevirtti.
  2. Yeni gelen öğretmen koridordan geçerken zarif giyimiyle herkese baş çevirtiyordu.
  3. Dedemin eski kırmızı arabası sokaktan geçerken hâlâ herkese baş çevirtiyor.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Uzun boyu, kumral saçları, sevimli çehresiyle birçok kadınlara sokakta baş çevirtiyordu cümlesi mecaz anlamı gösterir. Cümle çekiciliğin kaynağını da sayar: boy, saç ve yüz. Baş çevirtmek burada bir erkeğin sokakta uyandırdığı ilgiyi anlatır.

Özne kendi başını çevirmez; başkalarının başını çevirmelerine yol açar. Çevirtmek fiili bu etkiyi anlatır. Bakan kişi dönüp bakmayı istemese bile çekime karşı koyamaz; söz etkinin öznede olduğunu gösterir.

Dikkat çeken bir araba, gösterişli bir giysi, alışılmadık bir yapı ya da bir hayvan da baş çevirtebilir. Önemli olan, gelip geçenlerin o şeye dönüp bakmadan edememesidir. Etki öznenin kendisinden gelir.