Deyim

Basamak Yapmak Ne Demek?

Anlamı

bir kişiyi, bir durumu bulunduğu konumdan daha yükseğine erişmek için araç olarak kullanmak.

Detaylı Açıklama

Basamak yapmak, bir kişiyi ya da bir durumu, bulunduğu konumdan daha yükseğe erişmek için araç olarak kullanmaktır. Söz bir merdiven görüntüsü kurar: basamak, üstüne basılıp yukarı çıkılan yerdir. Kalıbın öznesi yükselmek isteyen kişidir; araç olarak kullanılan kişi ya da durum belirtme ekiyle anılır: arkadaşlarını basamak yaptı. Söz bir eleştiri taşıyabilir: başkalarını, onların emeğini ya da güvenini kendi çıkarı için kullanmak kınanır. Bir memurun amirini, bir politikacının seçmenlerini ya da bir sanatçının ilk ortaklarını basamak yapması bu sözle anlatılabilir. Durumlar da basamak yapılabilir: bir kriz, bir fırsat ya da bir görev daha üst bir yere çıkmak için kullanılır. Söz kişinin ilişkilerini hesapla kurduğunu sezdirir. Kullanılan kişi geride bırakılabilir. Basamağa basmak, onun üzerinden geçmek demektir.

Örnek Cümleler

  1. Şirkete birlikte girdiği arkadaşlarını basamak yaparak iki yılda müdür oldu, sonra onları tanımaz oldu.
  2. Mahalle derneğinin başkanlığını büyük siyasete girmek için bir basamak yaptı.
  3. Yardım kampanyasını kendi reklamına basamak yapan ünlü, eleştirilerin hedefi oldu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Basamak, üzerine basılarak yukarı çıkılan yerdir. Birini basamak yapmak, onun üstüne basarak yükselmek demektir. Söz bu görüntüyle kullanılan kişinin ezildiğini, yükselenin ise onu arkada bıraktığını anlatır. Yükselen kişi arkasına bakmaz.

Kişiler için kullanıldığında bir eleştiri taşır. Bir durum ya da bir görev basamak yapıldığında ise söz daha yansız olabilir: küçük bir görevi deneyim kazanmak için basamak yapmak kınanmaz. Tonu kullanılanın ne olduğu belirler.

Basamak olmak, bir kişinin ya da bir durumun başkasının yükselmesine yardım etmesidir; özne araç olandır. Basamak yapmak ise yükselen kişinin başkasını araç olarak kullanmasıdır; özne yükselendir. İki söyleyiş aynı ilişkiyi iki uçtan anlatır.