Deyim

Başı Bağlanmak Ne Demek?

Anlamı

1) evlendirilmek; 2) birini yandaş olarak kazanmak, kendi yanında tutmak:
'Başı bağlananların vekillerine birer samur kürk gelmiştir.' -S. Birsel.

Detaylı Açıklama

Başı bağlanmak iki anlamda kullanılır. Birincisi evlendirilmektir: bir gencin başı bağlanır, yani ona bir eş bulunup evlendirilir. İkincisi birini yandaş olarak kazanmak, kendi yanında tutmaktır; kalıp bu anlamda kazanılan kişiyi ya da topluluğu anar. Birsel'in cümlesi ikinci anlamı gösterir: başı bağlananların vekillerine birer samur kürk gelmiştir. Bu anlamda kişi birinin yanında tutulur ve onun tarafına geçer. Birinci anlamda kalıp bir ailenin, bir büyüğün gencin evlenmesiyle ilgili kararını anlatır. Edilgen yapı, evlendirilen ya da kazanılan kişinin bu işte kendi iradesinin öne çıkmadığını sezdirir. Söz eski metinlerde ve halk ağzında duyulur. Bağlanan baş, artık bir aileye ya da bir tarafa aittir. Hangi anlamın kastedildiği cümlenin bağlamından anlaşılır.

Örnek Cümleler

  1. Oğlunun başı bağlanınca yaşlı anne rahat bir nefes aldı, düğünde herkesten çok o oynadı.
  2. Vezir, sınır boylarındaki beylerin başı bağlansın diye onlara armağanlar gönderdi.
  3. Eski köy âdetine göre büyük kızın başı bağlanmadan küçüğü evlendirilmezdi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Başı bağlananların vekillerine birer samur kürk gelmiştir cümlesi, kazanılan kişilerin vekillerine armağan gittiğini söyler. Armağan doğrudan kazanılanlara değil, onların adına iş gören vekillere ulaşır. Samur kürk de değerli bir armağandır.

Başı bağlanan kişi işi kendisi yapmaz; başkası tarafından evlendirilir ya da bir tarafa kazanılır. Edilgen yapı, kararın ve eylemin bir başkasından geldiğini sezdirir. Kişi burada bir sürecin öznesi değil, konusudur.

Baş göz olmak kişinin kendisinin evlenmesini anlatır; özne evlenen gençtir. Başı bağlanmak ise birinci anlamda gencin başkaları tarafından evlendirilmesini anlatır. İkisi aynı olayı iki farklı açıdan adlandırır ve birbirini tamamlar.