Deyim

Başı Dik Olmak Ne Demek?

Anlamı

1) onurlu, gururlu olmak; 2) cesur, yürekli olmak:
'Daima başı dik olacak, idare dâhil, kimseye boyun eğmeyecekti.' -K. Korcan.

Detaylı Açıklama

Başı dik olmak iki anlamda kullanılır. Birincisi onurlu, gururlu olmaktır; ikincisi cesur, yürekli olmaktır. Söz bir duruş görüntüsü kurar: baş öne eğilmez, dimdik tutulur. Birinci anlamda kişi kendine duyduğu saygıyı, alnının akıyla yaşamanın gururunu taşır. İkinci anlamda kişi tehlike ya da baskı karşısında geri adım atmaz. Korcan'ın cümlesi iki anlamı birlikte sezdirir: daima başı dik olacak, idare dâhil, kimseye boyun eğmeyecekti. Söz bir kişiyi bedeninin duruşuyla tanımlar. Söz bir övgü olarak da, bir öğüt olarak da kurulur: başın dik olsun, kimseye eğilme. Söz bir kişinin yoksulluk ya da yenilgi içinde bile onurunu koruduğunu anlatabilir. Karşıtı boyun eğmek ya da başı önde olmaktır.

Örnek Cümleler

  1. Yıllarca yoksulluk çekti ama kimseyi kandırmadı, kimseye yaranmaya çalışmadı; hep başı dik yaşadı.
  2. Sanık mahkemede de başı dik durdu, suçlamaları tek tek yanıtladı.
  3. Babası ona hep başı dik olmayı öğütledi; haksızlık karşısında susmayacaktı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Daima başı dik olacak, idare dâhil, kimseye boyun eğmeyecekti cümlesi, kalıbın bir kararlılıkla birlikte kullanıldığını gösterir. Kişi hem onurunu korumaya hem de baskıya direnmeye kararlıdır. Boyun eğmemek, başı dik olmanın karşılığıdır.

Onur anlamında kişinin kendi değerini bilmesi ve bununla gurur duyması öne çıkar. Cesaret anlamında ise kişinin korkuya yenilmemesi belirleyicidir. İki anlam iç içe de geçebilir; onurlu kişi baskıya da direnir.

Başı önde olmak utancı, mahcubiyeti ya da çekingenliği anlatır. Başı dik olmak ise bunun tam karşıtıdır: kişi utanacak bir şey yapmamıştır ve bunu duruşuyla gösterir. İki kalıp başın duruşu üzerinden iki ayrı hâli adlandırır.