Deyim

Başı Tutmak Ne Demek?

Anlamı

gürültüden veya üzüntüden başı ağrımak:
'... poker oynanıyor. Yenilirse kızıyor. Başı tutuyor, komşu doktorun hizmetçisini çağırıp çenesini ovduruyor.' -M. Ş. Esendal.

Detaylı Açıklama

Başı tutmak, gürültüden ya da üzüntüden başın ağrımasıdır. Kalıp gerçek bir ağrıyı anlatır, ama ağrının sebebi bellidir: bir gürültü ya da bir üzüntü. Tutmak fiili burada ağrının birden gelip başı yakalamasını anlatır; tıpkı bir sancının tutması gibi. Esendal'ın cümlesi kalıbı, oyunda yenilince kızan huysuz bir kişinin hâlini anlatırken kullanır. Ağrıyan başın sahibi konuşanın kendisi de olabilir: başım tuttu. Konuşan bu sözle bir dinlenme, bir sessizlik ve biraz yalnız kalma ihtiyacını açıkça dile getirir. Kalabalık bir ortam, bir tartışma, kötü bir haber ya da uzun bir gerginlik başı tutturabilir. Ağrı sessiz bir odada, biraz dinlenip gözleri kapayınca geçebilir. Geçici bir ağrıyı anlatır.

Örnek Cümleler

  1. Düğün salonundaki davul zurnadan başı tuttu, balkona çıkıp biraz hava aldı.
  2. Oğlunun kaza haberini alınca kadının başı tuttu, hemen yatağa uzandı.
  3. Toplantıdaki bitmeyen tartışmalardan başı tutan müdür, öğleden sonra erkenden eve döndü.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Poker oynanıyor, yenilirse kızıyor, başı tutuyor cümlesi, ağrının bir öfkenin ve bir üzüntünün ardından geldiğini gösterir. Kişi ağrıyı dindirmek için çenesini ovdurur. Cümle bir huysuzluğu da hafif bir alayla anlatır.

Ağrının birden gelip kişiyi yakalamasını anlatır. Sancı tutmak, öksürük tutmak gibi söyleyişlerde de aynı kullanım görülür. Başı tutmak, ağrının bir etkiyle ansızın başladığını bildirir. Ağrı kişinin elinde olmadan gelir.

Başı çatlamak ağrının şiddetini, dayanılmazlığını öne çıkarır. Başı tutmak ise ağrının bir etkiye, bir sese ya da bir kedere bağlı olarak başladığını bildirir. Biri ağrının derecesini, öteki kaynağını vurgular.