Anlamı
güneş çarpmak.
Detaylı Açıklama
Başına güneş geçmek, güneş çarpmasıdır. Kalıp uzun süre güneş altında kalan birinin yaşadığı ani ve bazen tehlikeli rahatsızlığı adlandırır. Durum yaz aylarında, tarlada, denizde, bir yürüyüşte ya da açık havada yapılan işlerde görülebilir. Başı açık kalmak, susuz kalmak ve gölgeye çekilmemek bu duruma yol açabilir. Kalıbın öznesi güneştir; etkilenen kişi başıyla anılır: çocuğun başına güneş geçti. Yaz günlerinde bir büyüğün öğüdü olarak da duyulur: şapkanı tak, başına güneş geçer. Güneş çarpması ağırlaştığında tıbbi yardım gerekebilir; söz bu tehlikeyi gündelik bir dille adlandırır. Geçmek fiili güneşin başın içine işlemesini anlatır. Kalıp halk ağzında, köy ve tarla anlatılarında, sıcak bir yaz gününün tehlikesi olarak duyulur.
Örnek Cümleler
- Öğle sıcağında tarlada şapkasız çalışan yaşlı adamın başına güneş geçti, gölgede zor kendine geldi.
- Plajda saatlerce yatan çocuğun başına güneş geçince akşam ateşi yükseldi, kustu.
- Şapkanı tak, su iç; bu sıcakta yürürsen başına güneş geçer.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, halsizlik ve ateş görülebilir. Kişinin cildi kızarır, terlemesi azalabilir. Bu belirtiler güneş altında uzun süre kalındıktan sonra ortaya çıkar ve kişinin serin bir yere alınmasını gerektirir.
Güneşin sıcaklığının başa işlemesini, bir etkinin içeri girmesini anlatır. Deri yanar, baş ağırlaşır, kişi sersemler. Söz bu etkiyi somut bir hareketle anlatır. Etki gün batınca da sürebilir.
Sıcak bir günde dışarı çıkan birine şapka takmasını, su içmesini ya da gölgede durmasını hatırlatmak için söylenir: başına güneş geçer. Söz tehlikeyi önceden haber verir ve bir önlem öğütler.