Anlamı
aşırı sıcaktan sersemlemek, bunalmak:
'Kızgın güneşin altında bütün gün beynim kaynıyor.' -O. Kemal.
Detaylı Açıklama
Beyni kaynamak, aşırı sıcaktan sersemlemek, bunalmaktır. Kişi kızgın güneşin altında ya da havasız bir yerde uzun süre kalmıştır. Baş ağırlaşır, düşünceler toparlanmaz, beden gevşer. Ter basar, ağız kurur, göz kararır gibi olur. Tarlada çalışan bir işçi, bir inşaat ustası ya da trafikte kalan bir sürücü bu hâle düşebilir. Orhan Kemal'in bir eserinde kalıp, bir yaz gününün bunaltısını anlatan cümlede geçer. Kalıp o anki bunaltıyı anlatırken şimdiki zamanla da kurulur: beynim kaynıyor, gölgeye geçelim. Söz bir yakınmayı dile getirir; kişi gölgeye, suya ve serinliğe özlem duyar. Yaz aylarında, özellikle öğle saatlerinde bu kalıp akla gelir. Serin bir yere geçen, yüzünü yıkayan ya da su içen kişi bir süre sonra kendine gelir.
Örnek Cümleler
- Pamuk tarlasında öğle sıcağında çapa yapan işçilerin beyni kaynıyordu, kimse konuşmuyordu.
- Kliması bozuk otobüste üç saat yol alan yolcuların beyni kaynamıştı, mola yerinde hepsi gölgeye koştu.
- Temmuzda çatıda kiremit döşeyen ustanın beyni kaynayınca iskeleden inip başına soğuk su döktü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kızgın güneşin altında bütün gün beynim kaynıyor cümlesi, güneş altında uzun süre kalan birinin bunaltısını anlatır. Bütün gün sözü, sıcağın kısa bir an değil, gün boyu süren bir yük olduğunu gösterir.
Kaynamak, suyun ısınıp fokurdamasıdır. Kalıp başın içinin de bu kadar ısındığını söyleyerek sıcağın etkisini abartır. Bu abartı, kişinin düşünemez, rahat edemez hâle geldiğini güçlü bir görüntüyle anlatır.
Kalıbın anlamı aşırı sıcağın doğurduğu sersemlik ve bunaltıdır. Öfke ya da stres için beyni atmak, tepesi atmak gibi başka kalıplar vardır. Beyni kaynamak ise anlamında sıcakla olan bağını korur.