Anlamı
1) canını korumak; 2) geçimini sağlayacak bir duruma gelmek.
Detaylı Açıklama
Başını kurtarmak iki anlamda kullanılır. Birincisi canını korumaktır; kişi bir tehlikeden, bir kazadan ya da bir saldırıdan sağ çıkar. İkincisi geçimini sağlayacak bir duruma gelmektir; kişi artık kendi ekmeğini kazanır. Birinci anlam bir savaş, bir yangın, bir deprem ya da bir baskın anlatısında geçebilir. İkinci anlam bir gencin iş bulmasını, bir göçmenin yeni bir yerde tutunmasını ya da bir esnafın dükkânını ayakta tutmasını anlatabilir. Kalıbın öznesi kurtulan ya da geçimini sağlayan kişidir. Birinci anlamda kurtuluş bir şansa, bir cesarete ya da bir yardıma bağlı olabilir. Söz bir rahatlamayı, bir sevinci ya da bir övgüyü taşıyabilir. Hangi anlamın kastedildiği bir tehlikeden mi yoksa bir geçim derdinden mi söz edildiğine bakılarak anlaşılır.
Örnek Cümleler
- Deprem gecesi evden son anda fırlayıp başını kurtardı, ama bütün eşyaları enkazda kaldı.
- Köyden şehre gelen genç önce hamallık yaptı, sonra küçük bir dükkân açıp başını kurtardı.
- Batan tekneden yüzerek kıyıya ulaşan balıkçı başını kurtarmıştı, ama teknesi gitmişti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İkisi de bir tehlikeden, bir yokluktan sıyrılmayı anlatır. Birinde kişi ölümden, ötekinde açlıktan ve yoksulluktan kurtulur. Baş iki anlamda da kişinin varlığını, hayatını temsil eder. Kurtulan kişi her iki durumda da derin bir nefes alır.
Büyük bir servet değil, kişinin kimseye muhtaç olmadan yaşamasına yetecek bir kazanç anlatılır. Başını kurtaran kişi zengin olmamıştır; ama kendi ayakları üzerinde durabilir hâle gelmiştir. Bu da küçümsenmeyecek bir başarıdır.
Söz kişinin kendisini, canını ya da geçimini anlatır. Birinci anlamda kimi zaman yalnız can kurtulur, mal geride kalabilir. Söz bu yüzden bir kaybın ortasındaki küçük ama değerli kurtuluşu anlatabilir.