Anlamı
başa gelecek bir belayı savmak veya önlemek için yapılan bağış, özveri:
'Bir herif çıksa da şunu başımdan alsa... Başım gözüm sadakası üç beş parça eşya, beş, on kuruş da para veririm.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Başının gözünün sadakası, başa gelecek bir belayı savmak ya da önlemek için yapılan bağış ya da özveridir. Sadaka, yoksula yardım olarak verilen para ya da maldır. Kalıp bir kişinin, bir kaybı ya da bir harcamayı daha büyük bir kötülüğün yerine geçen bir bedel olarak görmesini anlatır. Kırılan bir vazo, kaybolan bir cüzdan ya da ödenen bir ceza bu sözle hafifletilebilir. Kişi bir şeyi gönüllü olarak da verebilir; bu durumda söz bir adak ya da bir bağış anlatır. Baş ve göz, insanın en değerli yerleri olarak korunmak istenen şeyi temsil eder. Söz kaybı küçük, korunanı büyük gösterir. Kalıp bir ad gibi de kullanılabilir: bu para başının gözünün sadakasıdır.
Örnek Cümleler
- Pazarda cüzdanını çaldırınca annesi onu teselli etti: "Üzülme, başının gözünün sadakası olsun."
- Arabası hurdaya döndü ama kendisine bir şey olmadı; başının gözünün sadakası saydı.
- Yeni doğan torunu için kurban kesen dede, etini başının gözünün sadakası diye yoksullara dağıttı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir herif çıksa da şunu başımdan alsa; başım gözüm sadakası üç beş parça eşya, beş on kuruş da para veririm cümlesi, bir dertten kurtulmak için bir bedel ödemeye hazır olmayı gösterir. Bedel bir sadaka gibi görülür.
Bir kaybı yaşayan kişiyi avutmak için söylenir: üzülme, başının gözünün sadakası olsun. Böyle söylendiğinde kayıp önemsizleşir, kişi rahatlar. Söz dinleyeni kaybın üzerinde durmamaya, asıl korunan sağlığa şükretmeye çağırır.
Verilen bir bağışın ya da katlanılan bir kaybın, başa gelecek bir belayı savacağı düşüncesine dayanır; kalıbın anlamı da bunu söyler. Kaybedilen ya da verilen şey, korunan canın ve sağlığın bedeli gibi görülür.