Anlamı
bir şeyi emek harcamadan, para vermeden elde etmek.
Detaylı Açıklama
Beleşe konmak, bir şeyi emek harcamadan, para vermeden elde etmektir. Beleş, karşılıksız, bedava olan şey demektir. Kişi bir yemeğe, bir eşyaya, bir yere ya da bir fırsata bedavadan sahip olur. Kalıp yönelme ekli beleş sözcüğüyle kurulur. Kişi bir düğünde bedava yemeğe, bir kampanyada ücretsiz ürüne ya da bir akrabanın evinde bedava konaklamaya konabilir. Söz teklifsiz konuşmada, hafif bir alayla kullanılır. Kişi kendi için de söyleyebilir: bu tatilde beleşe konduk. Beleşe konan kişi bir karşılık beklenmediği için rahattır. Kazanç bir ev sahibinin cömertliğinden, bir kampanyadan ya da bir rastlantıdan gelir. Kişi bu kolaylığı bir kez yaşayabilir ya da bir alışkanlık hâline getirebilir.
Örnek Cümleler
- Dayısının yazlığında bütün tatili geçiren öğrenci, üç hafta beleşe kondu.
- Açılış gününde ücretsiz kahve dağıtıldığını duyanlar beleşe konmak için kuyruğa girdi.
- Arkadaşının düğününde davetsiz gelip yemeğe oturan adam, yine beleşe konmuştu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Konmak, bir kuşun bir dala inip yerleşmesini anlatan fiildir. Beleşe konan kişi de hazır bir sofraya, kurulmuş bir düzene gelip oturur; onu kendisi hazırlamamıştır. Söz bu kolaylığı bir kuşun rahatlığıyla gözün önüne getirir.
Hazıra konmak, başkasının emeğiyle ortaya çıkmış bir şeyden yararlanmayı anlatır. Beleşe konmak ise buna para ödememeyi de ekler. İkisinde de emek yoktur; ikincisinde bedel de yoktur, kişi cebinden tek kuruş çıkarmaz.
Bağlama göre ikisi de olabilir. Başkasının emeğinden ya da cebinden sürekli yararlanan biri için söylendiğinde söz bir eleştiri olur. Ama bir kez rastlanan bir fırsat için söylendiğinde yalnızca bir şansı anlatır.