Anlamı
1) bebeklerin altına bağlanan bezi temizlemek; 2) mec. çok emek sarf etmek: Ben senin az mı bezini yıkadım.
Detaylı Açıklama
Bezini yıkamak iki anlamda kullanılır. Birincisi bebeklerin altına bağlanan bezi temizlemektir. İkincisi mecaz olarak birine çok emek harcamaktır. Birinci anlamda söz bebek bakımının ağır bir işini anlatır; kirli bez elde yıkanır, kaynatılır ve kurutulur. İkinci anlamda söz bir kişiyi büyütmek, yetiştirmek için harcanan emeği hatırlatır. Emek veren özne olur, emek verilen ise iyelik ekiyle anılır: senin bezini ben yıkadım. Emek veren bir anne, bir abla, bir babaanne ya da yıllarca evde kalmış bir bakıcı olabilir. Birinci anlamdaki iş, çamaşır makinesinin olmadığı yıllarda her gün tekrarlanan ağır bir yüktü. Mecaz anlam bu gündelik işin yorgunluğunu bütün bir büyütme emeğine taşır. Söz aile içinde, akrabalar arasında ve yakın ilişkilerde geçer.
Örnek Cümleler
- Çamaşır makinesi yokken annem her gün leğende kardeşimin bezini yıkar, avluda kuruturdu.
- Yeni müdürün kendisine akıl vermesine yaşlı hademe gülümsedi; o çocuğun bezini yıllarca kendisi yıkamıştı.
- Kırk yıl çocuklarının bezini yıkayan kadın, bayramda kimsenin gelmediği evde yalnız kaldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bu kısa örnek cümle, kalıbın mecaz anlamını açıkça gösterir. Konuşan, karşısındakinin küçüklüğünü ve o yıllardaki yorgunluğunu anar. Soru biçimi, bu emeğin az olmadığını vurgular ve bir sitem taşır.
Söylenebilir. Bir anne, başarılı bir doktor olan oğlunu gururla anlatırken o zor yılları sevgiyle anabilir: bezini yıkadığım çocuk şimdi doktor oldu. Burada sitem yoktur; emeğin meyvesini görmenin sevinci vardır.
Sitemli kullanımda, emek verilmiş ama bu emeği unutmuş görünen birine söylenir. Büyüyüp kendini bir şey sanan bir yeğene, bir toruna ya da bir çocuğa yöneltilebilir. Söyleyen, onu en küçük hâlinden tanıdığını hatırlatır.