Anlamı
söyledikleri birbirine uymamak, tutarsız konuşmak.
Detaylı Açıklama
Bir dediği bir dediğini tutmamak, söyledikleri birbirine uymamak, tutarsız konuşmaktır. Kişi bir an bir şey söyler, az sonra ona ters düşen başka bir şey söyler. Söz bir sorguda, bir mahkeme tanıklığında ya da kamuoyuna yapılan bir açıklamada akla gelebilir. Kalıp söyleyenin güvenilirliğini sarsar; dinleyen ona inanmakta zorlanabilir. Söz geniş zamanla bir huyu, geçmiş zamanla tek bir konuşmayı anlatır. Kalıbın öznesi kişinin dediği sözdür; kişi tamlayan ekiyle anılır: adamın bir dediği bir dediğini tutmuyor. Kalıpta dediği sözcüğü iki kez geçer; iki söz yan yana konup karşılaştırılır. Söz bir kınamayı, bir kuşkuyu ya da bir şaşkınlığı taşıyabilir. Konuşan karşısındakinin hangi sözüne güveneceğini bilemez.
Örnek Cümleler
- Gece nerede olduğunu soran babasına önce sinemada, sonra arkadaşında olduğunu söyleyen gencin bir dediği bir dediğini tutmuyordu.
- Kazayı anlatan tanığın bir dediği bir dediğini tutmayınca polis ifadesini yeniden aldı.
- Sabah evi satmayacağını, öğlen ise alıcı aradığını söyleyen ev sahibinin bir dediği bir dediğini tutmuyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tutmak, birbirine uymak, birbirini doğrulamak anlamındadır: hesap tutmadı derken olduğu gibi. Bir dediğinin ötekini tutmaması, söylenen iki sözün birbiriyle çeliştiğini gösterir. Kalıp tutarsızlığı bu gündelik fiille somutlaştırır ve dinleyenin şaşkınlığını duyurur.
Yalnız yalan anlamına gelmez. Tutarsız konuşmak bilerek söylenmiş bir yalandan doğabilir, ama dalgınlıktan, heyecandan ya da şaşkınlıktan da doğabilir. Kalıp tutarsızlığı bildirir, sebebini söylemez; dinleyen sebebi ancak bağlamdan çıkarır.
Abuk sabuk konuşmak, ne söylediğini bilmeden, düşüncesizce konuşmayı anlatır; sözlerin kendisi anlamsız olabilir. Bir dediği bir dediğini tutmamakta ise her söz tek başına yerinde olabilir; sorun, iki sözün birbirine ters düşmesidir.