Anlamı
bir insan bazen akla ve mantığa sığmayan bir iş yapar; yapılan iş, hiçbir kurala uymadığı için pek çok akıllı insan bunu düzeltmeye çalışır, fakat başaramaz.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, bir insanın bazen akla ve mantığa sığmayan bir iş yaptığını anlatır. Yapılan iş hiçbir kurala uymadığı için pek çok akıllı insan onu düzeltmeye çalışır, ama başaramaz. Atasözündeki deli, akla sığmayan işi yapan kişinin yerine geçer. Söz bir aile içindeki karışıklığı, bir iş yerindeki yanlış bir hareketi ya da bir trafik düğümünü anlatırken akla gelebilir. Konuşan bir hayıflanmayı, bir çaresizliği ya da bir alayı dile getirebilir. Bozulan işin kim tarafından ve neden bozulduğu ikinci plandadır; söz düzeltmenin güçlüğüne bakar. Söz uzun ve iki parçalı bir kuruluşa sahiptir; parçalar birbirine karşıt düşer. Söz bir işi bozmanın kolaylığına karşı bir uyarı da taşıyabilir.
Örnek Cümleler
- Muhasebede biri bütün kayıtları yanlış kodla sisteme girince on kişilik ekip bir haftada işin içinden çıkamadı; bir deli kuyuya bir taş atar, kırk akıllı çıkaramazmış.
- Komşunun çocuğu kilitli kapının anahtar deliğine sakız tıkayınca apartmandakiler saatlerce uğraşıp kapıyı açamadı; bir deli kuyuya bir taş atar, kırk akıllı çıkaramazmış.
- Bir sürücünün kavşağa ters girmesiyle başlayan trafik düğümünü polisler bile saatlerce çözemedi; bir deli kuyuya bir taş atar, kırk akıllı çıkaramazmış.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Bozan tek bir kişidir, düzeltmeye çalışanlar ise kırk kişidir. Atasözü bu karşıtlıkla bozmanın tek bir hareketle olabildiğini, düzeltmenin ise kalabalığı bile aşabildiğini anlatır. Kırk sayısı kesin değildir; çokluğu anlatır.
Yapılan iş hiçbir kurala uymadığı için, akıllıların bildiği yollar onu çözmeye yetmez. Akıl kurallarla işler; kuralsız bir iş karşısında bu yollar sonuç vermeyebilir. Atasözü bu çaresizliği taşın kuyudan çıkarılamayışıyla gösterir.
Kalıp -mış ekiyle biter ve sözü bir söylenti gibi kurar. Konuşan yargıyı kendi gözlemi gibi değil, duyulmuş bir söz gibi aktarır; bu da söze bir masal havası katar.